Qeveria në të cilën Tiszaa do të ketë shumicën do të hetojë përpjekjen e supozuar për të sulmuar gazsjellësin pranë Kanjizhës, tha fituesi i zgjedhjeve të djeshme në Hungari dhe udhëheqësi i Tisza-s, Peter Magyar.

Duke iu përgjigjur një pyetjeje nga mediat serbe, ai tha se është e rëndësishme për të që marrëdhëniet midis Serbisë dhe Hungarisë të mbeten të mira, kryesisht për shkak të hungarezëve në Vojvodinë, megjithëse supozoi se kush janë “kumbarët” e miqësisë së madhe midis Aleksandar Vuçiq dhe Viktor Orban, por edhe Robert Fico.

Ai shtoi se nuk dëshiron të ndërhyjë në punët e brendshme të Serbisë, por se mund t’i thotë popullit serb të “nxjerrë forcë nga zgjedhjet e djeshme në Hungari”, transmeton Telegrafi.

Gjatë fushatës zgjedhore, ndodhi një veprim që i ngjante një të ashtuquajturi operacioni “flamur i rremë”, të dielën e Pashkëve, kur ishte planifikuar një përpjekje e supozuar për të sulmuar gazsjellësin, për të cilin kryeministri Viktor Orban kishte folur tashmë një javë më parë, duke njoftuar se diçka e tillë do të ndodhte, kujtoi Peter Magyar.

“Pra, mund të them se u bë mjaft ngadalë dhe ishte e qartë se organizatorët u tërhoqën prej saj dhe nuk shkuan aq larg sa prisnin eprorët e tyre në Rusi dhe Viktor Orban. Mendoj se ata bënë gjënë e duhur, sepse qeveria e Tiszës do të hetojë se çfarë ndodhi saktësisht, nëse kishte një rrezik të vërtetë – sepse është e mundur që të kishte. Por nëse kishte një rrezik të vërtetë, atëherë kryeministri duhet të drejtojë vendin dhe jo të luajë një rol në një shfaqje si Viktor Orban të dielën e Pashkëve, i cili fluturoi me helikopter dhe mblodhi të gjithë propagandën hungareze me helmeta dhe uniforma për t’u ‘frikësuar’ së bashku”, tha ai.

Në një situatë të tillë, kryeministri duhet të garantojë sigurinë e vendit, shtoi hungarezi.

“Qytetarët e Hungarisë, si qytetarët e Serbisë, me të drejtë presin që udhëheqja e tyre të sigurojë siguri, zhvillim dhe paqe. Nën qeverinë e Tiszës, do të ketë rend, paqe, siguri dhe zhvillim në Hungari – kjo është ajo që mund të them”, tha ai.

Ai do të ishte shumë i lumtur të takohej me udhëheqjen serbe, shtoi Peter Magyar.

“Unë e di saktësisht se çfarë po ndodh në Serbi dhe e di se çfarë lloj lidhjesh ka pasur, ka dhe mund të ketë midis qeverisë së Orbanit dhe Serbisë së udhëhequr nga (Aleksandar) Vuçiq, ashtu siç e di se çfarë lloj lidhjesh ka midis Sllovakisë së Robert Ficos dhe Viktor Orbanit dhe e di përafërsisht se kush qëndron pas këtyre marrëdhënieve, kush është ‘kumbari’ i këtyre miqësive të mëdha”, shtoi ai.

Megjithatë, për hir të hungarezëve që jetojnë në Serbi, është shumë e rëndësishme për Budapestin që marrëdhëniet midis Serbisë dhe Hungarisë, të cilat aktualisht mund të konsiderohen të mira, të mbeten të tilla dhe të mos varen nga individët, tha Magyar.

“Unë besoj se kjo është në interesin si të udhëheqjes aktuale serbe ashtu edhe të hungarezëve që jetojnë në Serbi, si dhe të interesit tonë. Jam i hapur për bashkëpunim, pavarësisht faktit se ne ndoshta mendojmë ndryshe për botën në shumë mënyra sesa presidenti Vuçiq ose udhëheqja serbe. Megjithatë, miqësia e popujve tanë dhe marrëdhëniet e mira ekzistuese janë shumë të rëndësishme për ne. Mund të them se nuk do të ndërhyjmë në punët e brendshme të vendeve të tjera. E shoh vetë se si janë protestat dhe si i trajtojnë autoritetet ato”, tha ai.

Ai vuri në dukje se, siç tha ai, “ngjashëm me Hungarinë, mediat e pavarura në Serbi janë në një situatë shumë të vështirë”.

“Ajo që mund t’i them popullit serb, pa ndërhyrë në punët e tyre të brendshme, është se ata duhet të nxjerrin forcë nga zgjedhjet e djeshme në Hungari. Këtë ua them edhe shumë vendeve të tjera ku njerëzit janë në një situatë të vështirë, ku ekziston një regjim i ashtuquajtur hibrid, domethënë ku nuk ka sundim të plotë të ligjit: është e mundur, është vërtet e mundur nëse njerëzit bashkohen. Ne hungarezët e kemi përjetuar këtë shumë herë gjatë historisë. Nëse bashkohemi, mund të përparojmë edhe në rrethanat më të vështira dhe të arrijmë sukses. Dje ishte pikërisht kjo – treguam se pavarësisht të gjitha pengesave dhe mbështetjes ndërkombëtare që kishte Viktor Orbán, nga praktikisht e gjithë elita politike globale – presidenti rus, presidenti amerikan, presidenti kinez, presidenti turk, kryeministri izraelit, si dhe shumë udhëheqës të tjerë si Vuçiq dhe Robert Fico – populli hungarez tha se historia e Hungarisë është shkruar nga hungarezët në Hungari dhe populli hungarez fitoi”, tha hungarezi.

Pavarësisht të gjithave, thotë ai, është i lumtur të takohet dhe të flasë, të jetë i pranishëm dhe të bashkëpunojë, shtoi ai.

“Dhe do të bëj të njëjtën gjë me Aleancën e Hungarezëve të Vojvodinës, pavarësisht faktit se ata e mbështetën plotësisht fushatën e Viktor Orbanit, në kundërshtim me pikëpamjet e shumë hungarezëve të Vojvodinës të cilët thanë se donin të vendosnin vetë se për kë të votonin. I falënderojmë të gjithë hungarezët e Vojvodinës që votuan për ne, por mund t’u them të gjithë hungarezëve, përfshirë ata jashtë vendit, se mund të mbështeten te qeveria Tisza. Ata do të marrin të njëjtën mbështetje si më parë, do të ruajnë shtetësinë e dyfishtë dhe të drejtën e votës, por paratë që morën nuk do të përvetësohen më kryesisht nga njerëz të afërt me Viktor Orbanin, por në fakt do të arrijnë te hungarezët – qoftë në Vojvodinë, Transilvani apo Rumani”, i tha ai diasporës. /Telegrafi/

Udhëheqësi i partisë, Tisza, Peter Magyar, ka fituar zgjedhjet parlamentare në Hungari, teksa kryeministri aktual, Viktor Orban, e ka uruar për fitoren në votimet e së dielës.

Orban ka udhëhequr me Hungarinë për 16 vjet dhe në zgjedhjet e 12 prillit garoi për mandatin e gjashtë radhazi.

Në një prononcim për media, Orban tha se rezultati i zgjedhjeve “është i qartë” dhe “i dhimbshëm” për partinë e tij, por u zotua se do t’i shërbejë Hungarisë nga opozita.

Ndërkaq, Magyar në një postim në Facebook falënderoi hungarezët për besimin e dhënë.

Kush është Peter Magyar, fituesi i zgjedhjeve në Hungari?

Kur Magyar ishte fëmijë, ai kishte të vendosur në dhomën e tij fotografinë e Orbanit, atëbotë një antikomunist i flaktë.

Dekada më vonë, ai e rrëzoi Orbanin nga pushteti.

I lindur më 1981 në një familje avokatësh, Magyar po ashtu studioi për drejtësi. Ai iu bashkua trupit diplomatik të Hungarisë dhe punoi në legjislacionin e Bashkimit Evropian në Bruksel. Pasi u kthye në Hungari, punoi në bankën shtetërore dhe më pas udhëhoqi një agjenci për kredi për studentët.

Magyar, mbiemri i të cilit në shqip përkthehet në “hungarez”, hyri në skenën politike të Hungarisë dy vjet më parë.

Kjo ndodhi pasi ish-bashkëshortja e tij, njëherësh ish-ministrja e Drejtësisë në Qeverinë e Orbanit, u tërhoq nga të gjitha rolet politike pasi falja që i bëri një të burgosuri të dënuar për abuzim seksual nxiti zemërim në publik.

Magyar u distancua menjëherë nga partia qeverisëse në shkurt të vitit 2024, duke e akuzuar atë për korrupsion.

Më pas, ai mori udhëheqjen e partisë së qendrës së djathtë, pro Bashkimit Evropian, Tisza, që në zgjedhjet evropiane të qershorit të vitit 2024 fitoi 30 për qind të votave, duke dalë e dyta pas Fideszit të Orbanit.

Rezultatet paraprake

Teksa Orban ka pranuar humbjen, autoritetet zgjedhore hungareze po vazhdojnë publikimin e rezultatave paraprake.

Me 81.49 për qind të votave të numëruara, partia Tisza e Magyar pritet të fitojë 137 vende në Parlamentin prej 199 deputetësh. Koalicioni i kryeministrit aktual, Viktor Orban, Fidesz dhe KDNP, sipas rezultateve të deritanishme pritet të fitojë 55 deputetë.

Hungaria ka një sistem të përzier zgjedhor. Votuesit hungarezë në votime kishin të drejtë të zgjidhin një parti dhe një kandidat lokal.

Vota për partinë përcakton 93 ulëse në mënyrë proporcionale, ndërkaq 106 vende në parlament vijnë nga qarqet individuale dhe rëndomë ato janë vendimtare.

Po ashtu, pas përfundimit të votimeve, u publikuan disa sondazhe, dy nga të cilat parashikuan fitoren e Magyarit, ndërkaq një atë të Orbanit.

Qendrat e votimit u mbyllën në orën 19:00 dhe dalja ishte 77.8 për qind, gjysmë ore para përfundimit të procesit. Kjo shifër shënon rekord të ri, pasi dalja më e lartë më herët ishte regjistruar më 2002 kur kishin votuar 70.5 për qind e votuesve.

Zgjedhjet hungareze janë vëzhguar me kujdes nga Kievi dhe Moska, si dhe nga Bashkimi Evropian, teksa presidenti amerikan, Donald Trump, kishte ofruar mbështetje për Orbanin, i cili ka mbajtur lidhje të ngushta me Rusinë, edhe pasi Moska nisi pushtimin e Ukrainës më 2022.

Të dyja kampet kanë bërë akuza për ndërhyrje të jashtme gjatë fushatës në Hungari, që ka 9.5 milionë banorë.

Në garë morën pjesë vetëm pesë parti – më së paku parti pjesëmarrëse në zgjedhje që nga demokratizimi i Hungarisë më 1990 – pasi disa parti u tërhoqën nga gara për të rritur shanset e fitores të partisë Tisza.

Orban, 62 vjeç, synonte mandatin e gjashtë radhazi. Si anëtar i BE-së, ai ka arritur të bllokojë apo zbusë shumë vendime të BE-së për sanksionet ndaj Rusisë, pasi Moska nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës më 2022. Po ashtu ka penguar disa vendime për mbështetjen e BE-së për Ukrainën.

Magyar, 45 vjeç, hyri në skenën politike dy vjet më parë, duke fituar mbështetje në mes të stagnimit ekonomik.

Udhëheqësi i partisë Tisza, Peter Magyar, gjatë fushatës zgjedhore u kishte bërë thirrje hungarezëve “që të rimarrin atdheun” për të konfirmuar vendin e Hungarisë në BE si dhe ka premtuar se do të luftojë korrupsionin dhe do të ofrojë shërbime më të mira për qytetarët.

Orban në tubimet zgjedhore kishte paralajmëruar “që të mos vihet gjithçka në rrezik”, duke bërë thirrje që të “mbrohet ajo çfarë kemi arritur.

Kryeministri hungarez e kishte bërë Ukrainën temë kyç të fushatës së tij, duke e paraqitur këtë shtet fqinj, që po lufton kundër pushtimit të nisur nga Rusia, si shtet “armiqësor” ndaj Hungarisë.

Ai po ashtu ishte zotuar se do të vazhdojë shtypjen ndaj “organizata të rreme të shoqërisë civile, gazetarëve të blerë, gjykatësve dhe politikanëve”.

Sipas organizatës Amnesty Iternational, Hungaria, së bashku me Bullgarinë, janë shtetet më të korruptuara të BE-së.

Qendrës humanitare serbo-ruse i janë ndarë pothuajse 2.3 milionë euro nga buxheti i Serbisë gjatë dhjetë vjetëve të fundit, tregon një hulumtim i Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë.

Megjithatë, nuk ka shpjegime se si janë shpenzuar ose shpenzohen ato para.

Autoritetet në Beograd dhe Moskë prej vitesh nuk u përgjigjen pyetjeve për punën dhe financimin e kësaj qendre të përbashkët, që gjendet në Nish, në jug të Serbisë, dhe është themeluar për ndihma në situata emergjente.

REL-i, përmes një kërkese për qasje në informata me interes publik, ka siguruar të dhënat e para për ndarjet vjetore të Serbisë për këtë qendër.

Që nga viti 2014, qendra ka një llogari të posaçme që përdoret për transferimin e mjeteve nga buxheti.

Përgjigjja e Drejtorisë së Thesarit pranë Ministrisë së Financave të Serbisë tregon se në këtë llogari janë derdhur më shumë se 268 milionë dinarë, apo 2.29 milionë euro.

Deri në publikimin e këtij artikulli, Qendra, Ambasada e Rusisë, Qeveria e Serbisë dhe ministritë e saj nuk iu përgjigjën pyetjeve të REL-it lidhur me rolin dhe financat e saj.

Qendra serbo-ruse është themeluar para 14 vjetësh me marrëveshje ndërmjet dy shteteve.

Moska e përshkruan atë si “më të rëndësishmen në Ballkan” për reagim ndaj situatave emergjente dhe fatkeqësive natyrore.

Pajisjet për shuarjen e zjarrit, automjetet dhe poligonet e trajnimit ndodhen pranë aeroportit të dytë më të madh në Serbi.

Sipas rregullit, Qendra reagon me thirrje të Ministrisë së Punëve të Brendshme (MPB) të Serbisë.

Megjithatë, shtetet perëndimore kanë shprehur dyshime se bëhet fjalë për përpjekje për krijimin e një baze të inteligjencës dhe ushtarake, duke vënë në dukje edhe afërsinë e Qendrës me bazën ushtarake të NATO-s në Kosovë.

Si u pagua Qendra?

Në përgjigjen e Departamentit të Thesarit thuhet se Qendrës serbo-ruse iu paguan para nga buxheti i Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë.

Edhe pse llogaria e Qendrës ka qenë aktive që nga viti 2014, raportet e dorëzuara nuk tregojnë pagesa për dy vjetët e parë.

Të dhënat e para janë për vitin 2016.

Shumat vjetore ndryshojnë dhe ato u rritën në mënyrë drastike në vitin 2024, kur Qendrës iu paguan rreth 55 milionë dinarë, apo 470 mijë euro, nga buxheti i Serbisë.

Vitin pasues, më 2025, ajo mori 48 milionë dinarë, apo 410.000 euro.

Si qëllime për pagesat janë shënuar “tregtia e mallrave dhe shërbimeve”, “grantet tjera kapitale për organizatat ndërkombëtare” ose “transaksionet tjera”.

Por, nuk ka sqarime më të detajuara – për shembull, a shpenzohet ky fond shtetëror për paga, blerje pajisjesh, aktivitete të Qendrës apo për diçka tjetër?

Nuk ka as raporte publike për punën e saj.

“Niveli kaq i lartë i mungesës së transparencës në lidhje me financimin, menaxhimin dhe statusin e institucionit që përdor fonde publike, ngre pyetje për legjitimitetin, përgjegjësinë dhe mbikëqyrjen e duhur të veprimtarisë së tij”, thotë për Radion Evropa e Lirë Maja Bjellosh, nga Qendra për Politika të Sigurisë në Beograd.

Kush e financon Qendrën serbo-ruse?

Sipas marrëveshjes ndërqeveritare të vitit 2012, për Qendrën janë përgjegjëse Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë dhe Ministria ruse për Mbrojtje Civile dhe Situata Emergjente.

Ajo do të duhej të regjistrohej si organizatë humanitare ndërqeveritare pa qëllime fitimi.

Por, bazat publike të të dhënave në Serbi nuk tregojnë nëse një gjë e tillë është bërë realisht.

Qendra ka numrin e vet unik dhe tatimor, por nuk figuron në bazën e Agjencisë për Regjistrat e Bizneseve të Serbisë.

Këtu mund të shihej nëse Qendra ka me të vërtetë statusin e një organizate ndërqeveritare.

Në marrëveshjen me të cilën Beogradi dhe Moska themeluan Qendrën, thuhet se puna e saj mund të financohet nga buxhetet shtetërore, grantet dhe donacionet, ose nga të ardhurat që Qendra gjeneron duke ofruar shërbime, siç janë trajnimet.

Përveç llogarisë pranë Zyrës së Thesarit, e cila përdoret për transferimin e parave shtetërore, Qendra serbo-ruse ka edhe 16 llogari bankare.

Ato janë hapur në të njëjtën ditë, më 15 shkurt 2023, në bankën private Aik.

Nga kontrolli në regjistrin e Bankës Qendrore të Serbisë, REL-i konfirmoi se të gjitha janë aktive.

Nuk dihet nëse këto llogari shërbejnë për financimin shtesë të Qendrës, kush i dërgon paratë dhe për çfarë arsyesh – edhe pse REL-i kërkoi sqarime nga Qendra.

Më herët, REL-i ka konstatuar se Serbia ka financuar kompleksin pranë aeroportit të Nishit me 1.8 milion dollarë, ku ndodhet Qendra.

Qendra humanitare serbo-ruse ka deklaruar atëkohë se pala ruse ka investuar 41 milionë dollarë.

Por, se si paguhen sot punonjësit, pajisjet dhe shpenzimet e tjera, REL-i nuk ka marrë përgjigje as nga Qendra, as nga autoritetet e Serbisë dhe Rusisë.

Po ashtu, nuk ka të dhëna zyrtare se sa punonjës ka Qendra.

Në faqen e saj janë të disponueshëm vetëm emrat e drejtorit dhe zëvendësit të tij, nga pala serbe dhe ajo ruse.

Për emërimet e tyre nuk ka vendime zyrtare.

Kush trajnohet në Qendrën serbo-ruse?

Qëllimi zyrtar i Qendrës humanitare serbo-ruse është të ofrojë mbështetje në situata emergjente, si aksidente dhe katastrofa natyrore.

Sipas komunikatave dhe postimeve në rrjetet sociale, fokusin e ka në trajnimin e zjarrfikësve dhe shpëtimtarëve nga Serbia, studentëve dhe nxënësve, vullnetarëve dhe alpinistëve.

Sipas raportit të Qendrës për vitin 2025, rreth 1.300 persona kanë marrë pjesë në këto trajnime.

Instruktorët, shumë prej të cilëve vijnë nga Akademia e Ministrisë së Mbrojtjes Civile të Rusisë, i kanë trajnuar për parandalimin, reagimin dhe menaxhimin e situatave emergjente.

Mes pjesëmarrësve ka pasur kryesisht anëtarë të Sektorit për Situata Emergjente të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë.

Po ashtu, në Qendër janë trajnuar edhe njësitë e zjarrfikësve të Industrisë së Naftës së Serbisë, e cila që nga janari i vitit 2025 është nën sanksionet amerikane, për shkak të pronësisë kryesisht ruse.

Në trajnim kanë marrë pjesë edhe anëtarë të Administratës Republikane të Mbrojtjes Civile të entitetit Republika Sërpska në Bosnje e Hercegovinë.

“Për shkak të mungesës së transparencës lidhur me aktivitetet dhe rezultatet, është e vështirë të vlerësohet me siguri madhësia reale dhe kontributi i Qendrës në mbrojtjen civile”, vlerëson Bjellosh.

Gjatë vitit 2025, Qendra vuri në funksion një poligon të ri trajnimi për zjarrfikësit dhe shpëtimtarët.

Se sa ka kushtuar dhe kush e ka paguar, REL-i nuk ka siguruar përgjigje.

Qendrën humanitare serbo-ruse e kanë vizituar delegacione nga Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë dhe Ministria ruse për Situata Emergjente, të udhëhequra nga zyrtarë të lartë rusë.

Gjatë dy vjetëve të fundit, anëtarët e Qendrës kanë marrë pjesë edhe në stërvitje në Rusi dhe në Bjellorusi.

Kush kërkon përgjigje për punën e Qendrës?

Se çfarë bën Qendra humanitare serbo-ruse, e ka pyetur edhe Bashkimi Evropian Serbinë.

Në një përgjigje për REL-in, Brukseli kujton se që nga viti 2023 ka kërkuar që Serbia të japë informacione për aktivitetet e Qendrës në Nish.

“Është e rëndësishme të sigurohet që aktivitetet e Qendrës të jenë plotësisht në përputhje me Mekanizmin e Mbrojtjes Civile të BE-së, ku Serbia është anëtare, si dhe me detyrimet më të gjera të Serbisë në kuadër të negociatave për anëtarësim në BE”, thuhet në përgjigjen e këtij institucioni.

Qendra si ajo në Nish, bazuar në marrëveshjen ndërqeveritare me Rusinë, nuk ekzistojnë në vendet anëtare të Bashkimit Evropian.

Ndërsa Serbia, si anëtare e Mekanizmit evropian të Mbrojtjes Civile, ka përdorur ndihmën e BE-së disa herë – për shembull gjatë pandemisë së koronavirusit, ose për shkak të përmbytjeve shkatërruese të majit 2014.

Sektori serb i mbrojtjes civile ka marrë deri tani nga Brukseli më shumë se 250 milionë euro ndihmë, tregojnë të dhënat e delegacionit të BE-së në Serbi.

Bashkimi Evropian, në përgjigjen e tij për REL-in, thekson se dëshiron të llogarisë te Serbia si një partnere e besueshme.

“Siç kemi theksuar disa herë, marrëdhëniet me Rusinë dhe regjimin e Vladimir Putinit nuk mund të jenë ‘të zakonshme’, derisa Rusia bën një luftë agresive, të pabazuar dhe të paarsyeshme në tokën evropiane të Ukrainës”, sipas BE-së.

Pavarësisht thirrjeve të Brukselit, Serbia refuzon që nga shkurti i vitit 2022 të vendosë sanksione kundër Kremlinit.

Marrëdhëniet e ngushta mes zyrtarëve të Beogradit dhe Moskës nuk janë ndërprerë.

Gjatë viteve të kaluara, vëmendje të veçantë ka tërhequr kërkesa e Rusisë që Beogradi t’i japë status diplomatik stafit të Qendrës serbo-ruse.

Bëhet fjalë për një status të veçantë, që sjell privilegje të caktuara, si liri lëvizjeje jo vetëm në Serbi, por edhe në rajon, si dhe imunitet në rast të kryerjes së ndonjë vepre penale në territorin e Serbisë.

Deri tani, autoritetet në Serbi nuk e kanë miratuar një status të tillë për Qendrën, por nuk kanë dhënë përgjigje për REL-in se çfarë po ndodh me atë kërkesë.

Ish-diplomati serb, Sreqko Gjukiq, kujton se Perëndimi ka qenë kategorikisht kundër që Qendra të merrte status diplomatik, për shkak të dyshimeve se roli i saj shkon përtej mandatit humanitar.

“Mendojnë se është një fole inteligjence e Federatës Ruse në Ballkan, një qendër e shërbimeve informative. Kështu e trajtojnë”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Këto akuza janë mohuar ndër vite si nga Qendra, ashtu edhe nga autoritetet në Serbi.

Mbylljen e Qendrës në Nish e ka kërkuar edhe një pjesë e opozitës në Serbi, duke bërë thirrje për shfuqizimin e marrëveshjes ndërqeveritare, mbi bazën e së cilës është themeluar.

Gjukiq nuk sheh gatishmëri tek autoritetet serbe për një hap të tillë.

“Ato nuk janë as të afta, as të guximshme për ta shfuqizuar. Qendra nuk i pengon, madje mund t’u shërbejë si mbështetje, sepse lidhjet e autoriteteve me Rusinë kanë të bëjnë me çështje jashtëzakonisht të ndjeshme, si marrëdhëniet me Kosovën dhe sektori i energjisë – nafta dhe gazi”, thotë Gjukiq.

Ai vlerëson se ekzistenca e Qendrës është e rëndësishme edhe për Moskën, veçanërisht në kohën e konfrontimit me Perëndimin, pas pushtimit të Ukrainës.

“Për Rusinë është shumë e rëndësishme që Qendra të mbetet, nga aspekti politik dhe i sigurisë. Sepse, sipas përkufizimit, Qendra bën pjesë në sektorin e sigurisë, i cili është mjaft i ndjeshëm, fleksibël dhe mund të shfrytëzohet në situata të ndryshme”, thotë Gjukiq.

Qendra të ngjashme për emergjenca ekzistojnë edhe në shtete të tjera me të cilat Moska ka marrëdhënie të mira politike, si disa ish-republika sovjetike.

Armenia është ndër vendet ku Moska ka një qendër tash e dhjetë vjet, e cila bashkëpunon me atë në Serbi.

Përgatiti: Valona Tela

Donald Trump Jr., djali më i madh i presidentit amerikan, Donald Trump, mbërriti më 7 prill në Banjallukë, ku sipas njoftimeve të mëhershme pritet të takohet me biznesmenë nga entiteti i Republikës Sërpska, me të cilët do të diskutojë për mundësitë e bashkëpunimit dhe investimeve.

Aktualisht nuk dihen detaje të tjera rreth vizitës së tij në Banjallukë të Bosnje e Hercegovinës.

Nga Ambasada e Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Bosnje dhe Hercegovinë thanë për Radion Evropa e Lirë se Donald Trump Jr. po viziton Banjallukën në kapacitet “privat”.

Lidhur me vizitën e tij, Igor Dodik, funksionar i Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur (SNSD dhe djali i udhëheqësit të kësaj partie, Millorad Dodik, deklaroi për agjencinë e lajmeve Srna se Trump Jr. po shkon në Bosnje “me ftesën e tij personale” dhe ftesa i është dërguar në “baza miqësore”.

Ministria e Punëve të Brendshme e RS-së njoftoi më herët se, për shkak të këtij aktiviteti, masat e sigurisë në Banjallukë do të ngrihen në një nivel më të lartë, ndërsa një numër i madh rrugësh në qytet do të jenë nën regjim më të rreptë të trafikut.

Kush është Donald Trump Jr.?

Donald Trump Jr. është nënkryetar ekzekutiv i kompanisë së familjes Trump, Trump Organization dhe një nga promovuesit më të zëshëm të politikave të babait të tij, Donald Trump.

Megjithëse nuk ka një funksion zyrtar në administratën amerikane, ai ka qenë aktiv në fushatat presidenciale të Trumpit në të dy mandatet, përmes paraqitjeve publike, tubimeve zgjedhore dhe aktiviteteve mediatike.

Trump Jr. nuk ka rol zyrtar në vendimmarrjen e administratës së SHBA-së, përfshirë çështjet e politikës së jashtme dhe konfliktet aktuale në Lindjen e Mesme, ndër të cilat është edhe marrëdhënia e SHBA-së me Iranin.

Roli i tij është i kufizuar në mbështetje politike dhe veprimtari publike.

Përveç angazhimit politik, Donald Trump Jr., si nënkryetar ekzekutiv i Trump Organization, drejton një kompani që menaxhon hotele, komplekse biznesi dhe banimi, fusha golfi dhe licenca markash në mbarë botën.

Në këtë rol, ai shpesh merr pjesë në bisedime për investime dhe projekte biznesi, përfshirë kontakte në Evropë.

Ai ka qëndruar disa herë më parë në Beograd, fillimisht në shtator 2024, kur u takua me biznesmenë në kryeqytetin e Serbisë.

Më pas, në mars 2025, ai zhvilloi bisedime me presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ndërsa në fund të prillit të po atij viti qëndroi sërish në Beograd për takime me përfaqësues të komunitetit të biznesit.

Po punohet për ta gjetur një vendndodhje tjetër për mbajtjen e samitit të Bërdo-Brionit, i tha Radios Evropa e Lirë zyra e presidentit të Sllovenisë të martën.

Takimi i sivjetshëm i kësaj nisme 13-vjeçare u anulua nga presidenti i Kroacisë, Zoran Millanoviq.

Millanoviq tha në arsyetimin e tij se nuk ka kushte që presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuciq, të vijë në Kroaci për këtë samit, duke shtuar se deklaratat e liderit serb e prishin paqen dhe stabilitetin.

Vuçiq u përgjigj se në vend që ta anulonte takimin, Millanoviq mund të kishte ftuar “miqtë e tij nga Prishtina dhe Tirana”.

Gjatë vitit të kaluar, presidenti serb e ka akuzuar Kroacinë për ndërhyrje në punët e brendshme të Serbisë, por nuk dhënë asnjë provë për këtë.

Bashkimi Evropian reagoi gjithashtu ndaj anulimit të samitit, duke shprehur keqardhje.

“Marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë janë në thelb të procesit të integrimit evropian dhe pjesë thelbësore e rrugës së Serbisë drejt BE-së”, tha zëdhënësi i Komisionit Evropian, Guillaume Mercier.

Kroacia dhe Sllovenia, si anëtarë të BE-së, iniciuan procesin e Bërdo-Brionit, me qëllim për të nxitur bashkëpunim dhe përshpejtim të integrimit të rajonit në BE.

Përveç presidentëve të Kroacisë, Sllovenisë dhe Serbisë, në procesin e Bërdo-Brionit marrin pjesë edhe liderët e Malit të Zi, Bosnje e Hercegovinës, Kosovës, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë.

Millanoviq, si bashkëkryetar i procesit të Bërdo-Brionit, i njoftoi krerët e shteteve pjesëmarrëse se kishte vendosur ta anulonte takimin e planifikuar të mbahej në maj në Kroaci.

Zyra e presidentes sllovene Natasha Pirc Musar, siç mori vesh Radio Evropa e Lirë, u njoftua menjëherë për vendimin e Millanoviqit.

“Ky është një vendim i brendshëm politik i Presidentes së Kroacisë, në të cilin ne nuk mund të ndërhyjmë dhe për këtë arsye nuk e komentojmë”, thuhet në përgjigje.

Presidenca sllovene shtoi se këshilltarët e politikës së jashtme të presidentit të Sllovenisë dhe të presidentit të Kroacisë mbeten në kontakt të rregullt me qëllim që të sigurohet që samiti i procesit të Bërdo-Brionit në vitin 2026 të mbahet në një vend alternativ.

Nga Zagrebi u njoftua se takimi i ardhshëm i krerëve të shteteve të Bërdo-Brionit do të mbahet kur të jenë kushtet e duhura dhe pas konsultimeve midis bashkëkryetarëve, Millanoviq dhe Pirc Musar.

Serbia po zhytet në vetizolim

Anulimi i samitit të Bërdo-Brionit, për Jelica Miniq nga Lëvizja Evropiane joqeveritare në Serbi, është një lajm i keq për Serbinë dhe rajonin.

“Serbia po zhytet në vetizolim dhe marrëdhëniet e saj me fqinjët, me përjashtim të Hungarisë, nuk kanë qenë kurrë më të këqija që nga konflikti i fundit në Kosovë”, i tha ajo Radios Evropa e Lirë.

Ajo shton se Serbia, deri në fillim të kësaj dekade, luajti rol të rëndësishëm dhe përfitoi kryesisht nga bashkëpunimi në të cilin ishte e përfshirë.

“Dhe tani ajo e ka përjashtuar veten dhe anulimi i këtij samiti mund të shkaktojë një ortek sanksionesh kundër politikës së jashtme jokonsistente, të pasinqertë dhe konfuze të Serbisë”, tha ajo.

Presidenti kroat Millanoviq vlerësoi se deklaratat dhe veprimet e homologut serb në ditët dhe javët e fundit janë plotësisht në kundërshtim me qëllimin e procesit të Bërdo-Brionit.

Ai deklaroi se ato prishin marrëdhëniet ndërshtetërore dhe kërcënojnë paqen dhe stabilitetin në rajonin e Evropës Juglindore.

Për këtë, Vuçiq u përgjigj se Millanoviqi kishte të drejtë dhe se ai nuk kishte vend në Kroaci.

Por, ai shtoi se presidenti kroat nuk kishte pse ta anulonte takimin për shkak të tij, por se mund t’i kishte ftuar “miqtë e tij nga Prishtina dhe Tirana”.

Në muajt e fundit, Vuçiq i ka akuzuar Kroacinë, Shqipërinë dhe Kosovën se marrëveshja e tyre për bashkëpunim në mbrojtje do të thotë aleancë ushtarake kundër Serbisë, gjë që është mohuar vazhdimisht nga këto vende.

Analisti politik kroat, Jaroslav Pecnik, i tha Radios Evropa e Lirë se qëndrimet e Serbisë dhe Kroacisë janë aq të ngulitura në këtë pikë sa një takim nuk do të kontribuonte në mirëkuptim të ndërsjellë.

“Në fakt, kjo do të kontribuonte në intensifikimin e mëtejshëm të konflikteve të ndërsjella. Por, fakti është se nuk mund të ndalemi këtu”, tha ai.

Megjithatë, ai vlerëson se anulimi i samitit nuk është goditje ndaj stabilitetit rajonal sepse Millanoviq nuk ka ndikim të madh në politikën rajonale.

“Por, fakti është se duhet të gjenden mënyra të përbashkëta dhe Kroacia duhet të marrë rolin e trenit që ngadalë e tërheq Serbinë drejt BE-së”, tha ai.

Ai shtoi gjithashtu se lëvizja e Millanoviqit nuk e ka habitur sepse, siç vlerëson ai, presidenti kroate kohët e fundit “ka luajtur me populizmin”.

“Ishte e pritshme që diçka e tillë të ndodhte, ndoshta jo aq drastike, por që diçka e tillë do të ndodhte”, shtoi ai.

Për çfarë e akuzon Vuçiqi Kroacinë?

Për më shumë se një vit, Vuçiq e ka akuzuar Kroacinë dhe shërbimet e saj për ndërhyrje në punët e brendshme të Serbisë, pa dhënë asnjë provë.

Para vendimit të Millanoviqit për të anuluar samitin, Vuçiq deklaroi se do të “kontrollonte raportet nga agjencitë e sigurisë në lidhje me ndikimin e mundshëm nga vendet e huaja” në zgjedhjet lokale në Serbi, duke përmendur “mbështetjen logjistike nga një vend fqinj”.

“Në Kula (një komunë në veri të Serbisë), kishe më shumë targa të Zagrebit sesa në komunat përreth. Dhe nuk po flas vetëm për logjistikën e transportit, por mbi të gjitha për logjistikën e medias”, tha Vuçiq.

Zgjedhjet lokale u mbajtën më 29 mars në 10 komuna në Serbi, dhe rezultatet e Partisë Progresive Serbe në pushtet u shpallën nga Vuçiq si president i vendit.

Pas shpërthimit të protestave antiqeveritare për shkak të vdekjes së 16 personave në Novi Sad në fund të vitit 2024, autoritetet serbe akuzuan vazhdimisht shërbimet sekrete kroate për organizimin e demonstratave, gjë që zyrtarët në Zagreb e mohuan fuqimisht.

Jaroslav Pecnik thotë se akuza të tilla nuk kanë bazë.

“Kjo është në përputhje me politikën e Vuçiqit për forcimin e brendshëm dhe shpikjen e armiqve nga jashtë, të cilët nuk bëjnë gjë tjetër veçse mendojnë se si të merren me kokën e Serbisë”, vlerësoi ai.

Ministria e Punëve të Jashtme e Serbisë e ka përfshirë gjithashtu Kroacinë në listën e vendeve që duhen vizituar vetëm “në raste të nevojës ekstreme”.

Arsyet për këtë vendim u përmendën si “incidente, tensione dhe rrethana të pafavorshme sigurie gjithnjë e më të shpeshta”, pa specifikuar se për cilat ngjarje bëhej fjalë.

Jelica Miniq tha se politika e jashtme e Serbisë nuk është e fokusuar në mbrojtjen e qytetarëve të saj dhe në përdorimin e burimeve duke krijuar marrëdhënie partneriteti të qëndrueshme dhe afatgjata me mjedisin e saj të afërt dhe më të gjerë.

“Serbia përbën rrezik për stabilitetin rajonal dhe, nga një aktor konstruktiv në bashkëpunimin rajonal në dekadën e parë të këtij shekulli, është shndërruar në një faktor përçarës”, vlerësoi ajo.

Por, ajo shtoi se fakti që Serbia është kryesisht e rrethuar nga anëtarë të BE-së dhe NATO-s kufizon kapacitetin e saj destabilizues.

“Por, Rusia është ende larg dhe shërbimet e saj sekrete dhe dezinformimi shoqërues kanë një efekt të kufizuar, megjithëse shumë të rrezikshëm, në Serbi dhe në rajon”, deklaroi ajo.

Dhe ishte presidenti rus, Vladimir Putin, ai që u njoftua nga Vuçiq, siç raportoi vetë ai, për aleancën midis Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës.

Vuçiq foli me Putinin në telefon më 30 mars në lidhje me zgjatjen e kontratës për furnizimin me gaz rus, nga i cili Serbia mbetet kryesisht e varur.

Gazetari italian zbulon rrjetin e mercenarëve të huaj në rastin “Sarajevo Safari”, ku është i përfshirë edhe Vuçiq

Gazetari dhe shkrimtari italian Esio Gavazzeni ka bërë deklarata të forta lidhur me ngjarje të rënda gjatë luftës në Sarajevë, duke pretenduar se qindra shtetas perëndimorë kanë paguar shuma të mëdha parash për të qëlluar mbi civilët.

Sipas tij, gjatë viteve 1992–1996, rreth 500 persona nga vendet perëndimore morën pjesë në atë që ai e përshkruan si “gjueti njerëzore”.

“Ishte një numër i madh perëndimorësh, rreth 500, të cilët paguan shuma shumë të mëdha për të qëlluar mbi civilët në Sarajevë. Këto shuma janë të krahasueshme me çmimin e një apartamenti sot, pra rreth 200 mijë euro për një fundjavë”, ka deklaruar Gavezzeni.

Ai përshkroi edhe një sistem të supozuar shpërblimi për pjesëmarrësit, duke pretenduar se ata merrnin si “trofe” fishekë të gdhendur, në varësi të viktimave të qëlluara.

Sipas Gavezzenit, kjo veprimtari ishte e organizuar dhe kishte bazë në qytete si Londra dhe Brukseli, ndërsa përfshinte edhe lidhje me një kompani sigurie në Itali, e cila, sipas tij, i përgjigjej kërkesës së klientëve, shkruan The Geopost.

“Kishte një kërkesë dhe ata krijuan ofertën – dhe kjo kërkesë ishte mundësia për të qëlluar civilët me snajper”, është shprehur ai.

Gavezzeni shtoi se nga rreth 500 persona të përfshirë, 230 ishin italianë, duke përbërë pothuajse gjysmën e pjesëmarrësve.

Ai bëri të ditur gjithashtu se disa prej të dyshuarve janë identifikuar dhe emrat e tyre i janë dorëzuar prokurorisë, e cila, sipas tij, ka nisur procedurat për t’i thirrur në pyetje.

Në një zhvillim të ndërlidhur, gazetari kroat Domagoj Margetiq ka publikuar një dokument të nëntorit 1993, të nënshkruar nga Slavko Aleksiq, i cili pretendon të lidhë presidentin e Serbisë Aleksandar Vuçiq me këto ngjarje.

Sipas këtij dokumenti, një shtetas italian i identifikuar me inicialet R.R., kishte dhuruar 20 mijë marka gjermane për njësinë e Aleksiqit, ndërsa dorëzimi i shumës thuhet se ishte bërë nga një vullnetar i njësisë, i përmendur si Aleksandar Vuçiq.

Margetiq thekson se dokumenti sugjeron se bëhej fjalë për pagesë shërbimesh, duke përmendur edhe shpërblime shtesë për vullnetarët që ofronin mbështetje logjistike për vizitorët e huaj.

Dokumentet e publikuara përfshijnë gjithashtu urdhra për lëvizje të lirë të mysafirëve dhe materiale të tjera nga arkiva e luftës së Aleksiqit.

Më shumë fluturime, bileta më të lira dhe aeroporte më moderne.

Këto janë ndryshimet që mund t’i përjetojë Bosnje dhe Hercegovina, nëse një investitor amerikan merr përsipër menaxhimin e aeroporteve në Sarajevë dhe në Mostar.

Oferta vjen nga kompania AAFS Infrastructure Energy LLC, e cila premton investime të konsiderueshme dhe lidhje më të mira me destinacionet evropiane.

Aeroporti i Sarajevës, përndryshe, është në pronësi të Qeverisë së Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës.

Zyrtarë të këtij entiteti konfirmuan për Radion Evropa e Lirë se, në fillim të marsit, kanë pranuar propozimin e AAFS-së për një koncesion 30-vjeçar.

Çështja është aktualisht “në fazën e vlerësimit të interesit publik”, pranë Ministrisë Federale të Transportit dhe Komunikacionit.

Në të njëjtën kohë, oferta për Aeroportin e Mostarit i është përcjellë Qytetit të Mostarit, i cili menaxhon këtë aeroport më të vogël rajonal.

Qyteti i Mostarit nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë lidhur me detajet e ofertës për aeroportin.

Bosnje dhe Hercegovina dhe Mali i Zi janë vendet e vetme në Ballkanin Perëndimor që nuk i kanë dhënë ende aeroportet kryesore me koncesion ose në menaxhim privat.

Çka ofrojnë amerikanët?

AAFS-ja propozon marrjen e aeroportit në Sarajevë me koncesion për 30 vjet, me mundësinë e zgjatjes për 20 vjet të tjerë, konfirmoi Qeveria e Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës.

Ofertuesi deklaroi se planifikon të investojë afërsisht 250 milionë euro në faza, gjatë 5-7 vjetëve të parë.

Aeroporti do të mbetet në pronësi të Qeverisë së Federatës, së cilës AAFS-ja, si operator i aeroportit, do t’i paguajë afërsisht 1 për qind të të ardhurave vjetore – rreth 720.000 euro.

Për më tepër, operatori i ri do të paguante në buxhetin e entitetit 7 për qind të fitimit para taksimit, që është rreth 2.5 milionë euro në vit.

AAFS-ja nuk iu përgjigj pyetjeve të REL-it lidhur me planet për Aeroportin e Sarajevës dhe të Mostarit, për përvojën e tyre në menaxhimin e aeroporteve dhe për kushtet që kanë ofruar.

Kjo kompani amerikane është e interesuar gjithashtu për ndërtimin dhe menaxhimin e gazsjellësit “Interkoneksioni Jugor”, i cili do ta lidhte Bosnje dhe Hercegovinën me terminalin në ishullin kroat, Kërk.

Aeroporti Ndërkombëtar i Sarajevës po shënon një nga rritjet më të mëdha në numrin e pasagjerëve, linjave ajrore, itinerareve dhe fitimeve midis aeroporteve kryesore në Ballkanin Perëndimor.

Nga ky aeroport i thanë Radios Evropa e Lirë se në vitin 2025 kishin rreth 2.2 milionë pasagjerë, krahasuar me 1.8 milion në vitin 2024, që është një rritje prej më shumë se 22 për qind.

Autoritetet, njëkohësisht, i paguajnë aeroportit edhe subvencione nga buxheti, me qëllim zhvillimin e turizmit.

Në vitin 2021, Qeveria e Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës vendosi që fitimi i Aeroportit të Sarajevës nuk do të paguhej në buxhetin e entitetit si divident për dhjetë vjet, por do të riinvestohej në zhvillim.

Aeroporti i Mostarit është shumë më i vogël dhe varet nga subvencionet. Në shkurt të vitit 2026, u nënshkrua një paketë me vlerë 1.75 milion euro me Kroacinë, prej së cilës 950.000 euro janë të destinuara për subvencionimin e linjës Mostar-Zagreb dhe 800.000 euro për sigurinë, infrastrukturën dhe zgjerimin e aeroportit.

Në vitin 2025, ai kishte rreth 72.000 pasagjerë. Tani, planifikon të zgjerojë terminalin, të rinovojë ndriçimin dhe pistën, si dhe të ndërtojë një termocentral diellor për të ulur kostot.

“Nëse nuk ka koncesionar dhe investime të mëdha, Aeroporti i Sarajevës realisht do të mbetej në rangun e dy deri në dy milionë e gjysmë pasagjerësh në vit – me luhatje që lidhen me turizmin dhe diasporën. Me një koncesionar që ka reputacion dhe mund të hapë rrugë të reja, potenciali është tre deri në tre milionë e gjysmë pasagjerë – gjë që do ta sillte Sarajevën më afër Shkupit ose Prishtinës”, thotë për Radion Evropa e Lirë Muharem Shabiq, profesor në Fakultetin e Transportit dhe Komunikacionit në Sarajevë.

Ai shton se, në planin afatgjatë, Sarajeva mund të arrijë pesë milionë pasagjerë në vit, por vetëm me investime serioze në infrastrukturë dhe me zhvillim strategjik.

Shabiq shton se Aeroporti i Sarajevës, pavarësisht rritjes së tij, mbetet ende prapa konkurrentëve rajonalë.

Kufizimet, si pista më e shkurtër dhe terminali modest, mungesa e një transportuesi ajror të bazuar, si dhe rrjeti më pak i zhvilluar i linjave, e ngadalësojnë realizimin e plotë të potencialit të tij.

Sfidë shtesë janë ndërprerjet e shpeshta të trafikut dimëror, pasi mjegulla shkakton shpesh anulime fluturimesh.

Për këtë arsye, thotë Shabiq, shteti duhet të hyjë në procesin e koncesionit përfundimtar me të dhëna të qarta, analiza të hollësishme dhe interes publik të përcaktuar saktësisht.

Një mesazh të ngjashëm dërgon edhe Bojana Mirkoviq, profesoreshë në Fakultetin e Trafikut në Beograd.

Sipas saj, përgjigjja në pyetjen nëse koncesioni është i mirë apo i keq, varet kryesisht nga ajo që shteti dëshiron të arrijë.

“Arsyet dhe motivet për dhënien e një aeroporti me koncesion, mund të jenë shumë të ndryshme, dhe varet prej tyre se sa e rëndësishme është të studiohen përvojat e vendeve fqinje dhe në çfarë konteksti”, thotë Mirkoviq për Radion Evropa e Lirë.

Dhe për pasagjerët, si Fegja Sharenkapa, pronar i një dyqani të vogël ushqimor në Sarajevë, gjëja më e rëndësishme është të ketë sa më shumë fluturime të lira.

Pasi së voni u shtua një linjë më e lirë nga Sarajeva drejt Baden-Badenit, këtë verë, në 50-vjetorin e tij, ai do të hyjë për herë të parë në avion për të vizituar vëllain në Mynih.

“Tani, situata me fluturimet është pak më e mirë. Por, nuk mendoj se do të jetë një aeroport i vërtetë derisa ndonjë kompani serioze e huaj ta marrë nën kujdesin e saj”, thotë Sharenkapa për Radion Evropa e Lirë.

Kush e miraton koncesionin?

Drejtoria e Aviacionit Civil të Bosnje dhe Hercegovinës (BHDCA) luan një rol kyç në menaxhimin e aeroporteve në këtë vend.

Ky rregullator nuk vendos për koncesionin, por pa miratimin e tij, një operator i ri nuk mund ta marrë përsipër menaxhimin.

BHDCA i tha Radios Evropa e Lirë se kjo përfshin, ndër të tjera, certifikimin, vlerësimet e rrezikut, manualet operative të përditësuara dhe miratimin e të gjitha ndryshimeve në sistemin e sigurisë dhe operacional.

Dhënia e Aeroportit të Sarajevës me koncesion do të duhet të miratohet edhe nga Parlamenti i entitetit të Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës, ndërsa vendimi për Aeroportin e Mostarit i takon Këshillit të Qytetit.

Institucionet financiare ndërkombëtare, si Banka Botërore, kanë analizuar dhënien me koncesion të Aeroportit të Sarajevës edhe disa vite më parë – gjë që tregon se ideja e një partneriteti publik-privat nuk është e re.

Cilat janë përvojat e aeroporteve rajonale?

Pothuajse të gjitha aeroportet kryesore në rajon u janë besuar tashmë operatorëve të mëdhenj ndërkombëtarë.

Aeroporti i Beogradit drejtohet nga Aeroportet franceze Vinci që nga viti 2018, Zagrebi ka qenë nën koncesionin e kompanisë Group ADP që nga viti 2012, ndërsa Shkupi dhe Ohri drejtohen nga Aeroportet TAV për vite me radhë.

Aeroporti i Prishtinës është në pronësi të Limak Holding-ut turk, dhe Aeroporti i Lubjanës është në pronësi të Fraport-it gjerman.

Modelet e koncesioneve janë të ndryshme, por e përbashkëta e tyre është se shtetet, zakonisht, marrin një kombinim të pagesave të njëhershme, përqindjes së të ardhurave dhe cikleve të detyrueshme të investimeve.

Vlerat e marrëveshjeve të koncesioneve në rajon variojnë nga rreth 200 milionë euro në Maqedoninë e Veriut, mbi 320 milionë euro në Zagreb, deri në rreth 1.46 miliard euro për aeroportin e Beogradit.

Përgatiti: Valona Tela

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, konfirmoi më 12 mars se Serbia ka blerë raketa balistike supersonike CM-400 nga Kina.

“Ne kemi një numër të konsiderueshëm raketash dhe do të kemi edhe më shumë”, tha Vuçiq në një intervistë për Radio Televizionin e Serbisë.

Ai shtoi se Forcat e Armatosura të Serbisë i kanë integruar tashmë me sukses raketat kineze në avionët luftarakë rusë MiG-29, të cilët i zotërojnë.

Deklarata e tij vjen pasi një forum i specializuar ushtarak publikoi së voni fotografi që tregonin disa avionë luftarakë të Forcave të Armatosura të Serbisë.

Një avion, siç u pretendua, ishte i armatosur me një raketë kineze ajër-tokë me rreze të gjatë veprimi, me shenjën CM-400.

Tjetri, sipas raportit, mbante një bombë ajrore LS-6, gjithashtu të prodhuar në Kinë.

Vuçiq tha se avionët me raketat kineze ishin “filmuar rastësisht”.

Ai nuk iu përgjigj pyetjes së gazetarit se sa kushtuan raketat kineze.

“Raketat janë tmerrësisht të shtrenjta. Ne i morëm me një zbritje të vogël”, tha Vuçiq.

Ai shtoi se rrezja e tyre është 200 deri në 400 kilometra dhe se ato janë raketa me fuqi të madhe shkatërruese.

Ndaj kësaj blerjeje reagoi kryeministri i Kroacisë, Andrej Pllenkoviq.

Ai tha se vendi i tij – anëtar i Bashkimit Evropian dhe i NATO-s – do të flasë me aleatët e tij për këtë çështje.

“Ne do të flasim me partnerët tanë në NATO dhe do t’i paralajmërojmë për armët e tilla, të cilat janë risi në arsenalin e Ushtrisë së Serbisë”, tha Pllenkoviq.

Megjithatë, ai shtoi se nuk pret që një armë aq e fuqishme të përdoret ndonjëherë kundër vendeve fqinje, si Kroacia apo ndonjë shtet tjetër.

Serbia, pavarësisht paralajmërimeve nga Brukseli dhe Uashingtoni, po e zgjeron bashkëpunimin e saj ushtarak me Kinën.

Sipas të dhënave të Institutit Ndërkombëtar për Kërkime të Paqes (SIPRI) në Stokholm, në periudhën 2020–2024, Serbia ka importuar më së shumti armë nga Kina (57%), më pas nga Rusia (20%) dhe nga Franca (7.4%).

Duke reaguar ndaj deklaratës së Pllenkoviqit, Vuçiq tha se “Zagrebi nuk do të vendosë se çfarë do të ketë Serbia”.

Ai tha se Serbia “po përgatitet për mundësinë e sulmit nga aleanca që po formohet nga Prishtina, Tirana dhe Zagrebi”.

Shtoi se, gjatë një vizite në Indi në mes të shkurtit, Pllenkoviq e ka siguruar se bashkëpunimi ushtarak mes Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës nuk është i drejtuar kundër Serbisë.

“E dëgjova dhe kaq. Por a kam ende një dozë shqetësimi dhe frike? Po, kam”, tha Vuçiq.

Në mars të vitit 2025, Kroacia, Shqipëria dhe Kosova nënshkruan një Deklaratë për bashkëpunim në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë, të cilën zyrtarët serbë e cilësuan si kërcënim për sigurinë e Serbisë.

Turqia njoftoi se mbrojtja ajrore e NATO-s e ka shkatërruar një raketë balistike të lëshuar nga Irani, e cila ishte duke hyrë në hapësirën ajrore turke të mërkurën.

Kjo është hera e parë që një vend anëtar i aleancës përfshihet drejtpërdrejt në konfliktin në rritje në Lindjen e Mesme.

Nuk është e qartë se cili ishte caku i raketës iraniane, por një zëdhënës i NATO-s tha se aleanca ushtarake e dënon veprimin e Iranit për ta shënjestruar Turqinë dhe se qëndron fuqishëm përkrah të gjithë aleatëve.

Ministria e Mbrojtjes e Turqisë tha se raketa kishte kaluar mbi Irak dhe Siri para se të rrëzohej nga sistemet ajrore dhe të mbrojtjes të NATO-s, të vendosura në Mesdheun lindor.

Shtetet e Bashkuara, të cilat kanë forca ajrore të vendosura në bazën e Incirlikut në jug të Turqisë, nuk kanë folur ende për këtë rast. Kjo bazë ndodhet në një provincë që kufizohet me provincën Hatay, ku autoritetet turke thanë se kishin rënë mbetjet e raketës së rrëzuar nga NATO-ja.

“I paralajmërojmë të gjitha palët të përmbahen nga veprime që do të çonin drejt përshkallëzimit të mëtejshëm të konfliktit në rajon. Në këtë kuadër, do të vazhdojmë konsultimet me NATO-n dhe aleatët tanë të tjerë”, tha Ministria turke e Mbrojtjes, duke shtuar se nuk pati të vrarë apo të plagosur.

“Do të ndërmerren me vendosmëri dhe pa hezitim të gjithë hapat e nevojshëm për të mbrojtur territorin dhe hapësirën tonë ajrore. U kujtojmë të gjitha palëve se gëzojmë të drejtën për t’iu përgjigjur çdo veprimi armiqësor kundër vendit tonë”, shtoi ajo.

Dy deklarata të tjera fillestare nga zyrtarë të lartë turq për incidentin nuk përmendën Nenin 4 të NATO-s, i cili parashikon që aleatët “do të konsultohen së bashku sa herë që, sipas mendimit të ndonjërit prej tyre, integriteti territorial, pavarësia politike ose siguria” e një vendi anëtar kërcënohet.

Ankaraja kishte kërkuar të ndërmjetësonte bisedime midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara në javët para se SHBA-ja dhe Izraeli të nisnin sulme kundër Iranit, të cilat nxitën sulme hakmarrëse me raketa dhe dronë nga Teherani.

Disa vende në Gjirin Persik dhe gjetkë janë përfshirë në pasojat e këtij zhvillimi.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, tha se është shumë i shqetësuar për aleancën mes Kroacisë, Kosovës dhe Shqipërisë.

Duke folur para gazetarëve në margjinat e Konferencës së Sigurisë në Munih, Vuçiq theksoi se ende po pret përgjigje në pyetjen se pse po krijohet një aleancë ushtarake mes Prishtinës, Tiranës dhe Zagrebit. Ai paralajmëroi se kjo është arsyeja pse Serbia do të investojë më shumë në mbrojtje.

“Me formimin e një aleance ushtarake të Kroacisë me Prishtinën dhe Tiranën, ne jemi seriozisht të rrezikuar dhe do të merremi me këtë çështje me shumë seriozitet. Së shpejti do të marr pjesë në kolegjiumin e Shtabit të Përgjithshëm dhe të Ministrisë së Mbrojtjes [të Serbisë] dhe do të vizitoj të gjitha fabrikat e industrisë ushtarake. Do të investojmë një shumë të madhe shtesë të parave në fabrikat e industrisë ushtarake”, tha Vuçiq, duke shtuar se nga tani e tutje “30, ndoshta deri në 40 për qind” e prodhimit ushtarak do të destinohet drejtpërdrejt për Serbinë.

Në mars të vitit të kaluar, Kosova, Shqipëria dhe Kroacia nënshkruan një deklaratë bashkëpunimi në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes. Në paktin mbrojtës thuhet se tri shtetet do të bashkëpunojnë për rritjen e sigurisë dhe stabilitetit në Evropën Juglindore. Ministrat e mbrojtjes të tri vendeve mbajtën një takim më herët gjatë muajit shkurt, ku diskutuan për zbatimin e kësaj deklarate.

Ndërkaq, pas një takimi mes gjeneralëve të ushtrive të tri shteteve të mbajtur më 11 shkurt u tha se Kosova, Shqipëria dhe Kroacia do të zhvillojnë stërvitjen e parë të përbashkët gjatë këtij viti.

Këtë deklaratë për bashkëpunim në fushën e mbrojtjes, Vuçiq e ka përshkruar si “një aleancë ushtarake dhe sulmuese kundër serbëve dhe Serbisë”.

Vuçiq po merr pjesë në Konferencën e Sigurisë në Munih, e cila është një nga mbledhjet më të rëndësishme ndërkombëtare gjeopolitike të vitit. Në konferencë marrin pjesë qindra udhëheqës dhe politikanë nga e gjithë bota, në mesin e tyre edhe kryeministri i Kosovës, Albin Kurti. Fokus i konferencës së këtij viti është e ardhmja e aleancës transatlantike dhe përpjekjet për t’i dhënë fund luftës së Rusisë kundër Ukrainës.

Në margjinat e konferencës, presidenti i Serbisë u takua me presidentin e Këshillit Evropian, Antonio Costa, i cili i shprehu udhëheqësit serb pakënaqësitë e Brukselit për ligjet që janë miratuar së voni nga Beogradi sa i përket fushës së drejtësisë.

“Nëse Komisioni i Venecias jep komente negative, ne do të veprojmë në përputhje me to. Ne jemi një shtet i pavarur dhe sovran dhe hartojmë ligjet tona”, tha Vuçiq.

Ai gjithashtu u takua me ministrin e Punëve të Jashtme të Republikës Popullore të Kinës, Wang Yi, dhe njoftoi se në gjysmën e parë të këtij viti do të vizitojë Pekinin, ku do të takohet me presidentin kinez, Xi Jinping./rel

Këshilli i Qytetit të Sarajevës dha pëlqimin më 28 janar që Qyteti i Sarajevës t’i bashkohet procedurës penale që po zhvillohet para organeve gjyqësore në Milano të Italisë kundër personave të dyshuar se kanë shtënë me snajper ndaj qytetarëve të Sarajevës në kohën e luftës.

Në fillim të nëntorit të vitit të kaluar, mediat italiane raportuan se prokuroria e Milanos ka nisur hetime për “turistët snajperistë”, të cilët, sipas kallëzimit të shkrimtarit dhe gazetarit Ezio Gavazzeni, paguanin shuma të mëdha parash për të shkuar në pozicionet e Ushtrisë së Republikës Sërpska rreth Sarajevës dhe, kryesisht “për argëtim”, qëllonin me snajper dhe vrisnin qytetarë në Sarajevën e rrethuar.

Pas disa përpjekjeve të Radios Evropa e Lirë për ta intervistuar, Gavazzeni përmes ndërmjetësve bëri të ditur se nuk dëshironte të fliste. Ndërkohë, ai mbajti një konferencë për shtyp në Milano ku tha se në muajin shkurt do të publikojë një libër për “turistët snajperistë”.

Gavazzeni tha se pretendimet e para për shkuarjen e të huajve në vijën e frontit i kishte parë në vitin 1995, në një shkrim të botuar në gazetën Corriere della Sera, pas së cilës kishte nisur të shkruante një thriller për këtë temë. Ai u shpreh se shpejt e kuptoi se dinte shumë pak dhe hoqi dorë. Por, vetëm deri në vitin 2022 dhe kur pa dokumentarin “Sarajevo Safari” të regjisorit slloven Miran Zhupaniq.

Prokuroria në Milano pritet ta informojë publikun për rezultatet e hetimeve në mars të vitit 2026. Nëse ngrihet aktakuzë dhe vërtetohet fajësia, ky do të jetë rasti i parë në Evropë ku dikush përgjigjet para gjykatës për vrasje me snajper të civilëve në Sarajevë.

Ndërkohë, drejtësia e Bosnjë e Hercegovinës po i verifikon pretendimet, por deri më tani asnjë snajperist nuk është ndjekur penalisht për vrasjen e civilëve, veçanërisht të fëmijëve në Sarajevë.

Gazetarët dhe fotoreporterët e huaj, pothuajse gjatë gjithë kohës së luftës nga viti 1992 deri në fund të vitit 1995, herë pas here kishin mundësi të qëndronin në pozicionet e forcave serbe rreth Sarajevës.

Radio Evropa e Lirë kontaktoi disa prej tyre, por askush nuk mundi të konfirmonte se kishte parë ndonjëherë një të huaj që kishte paguar për të ardhur dhe për të qëlluar ndaj civilëve.

Gjatë gati katër vjetëve të rrethimit të Sarajevës, sipas të dhënave të shoqatave të viktimave dhe aktgjykimeve të gjykatave ndërkombëtare, çdo i dhjeti fëmijë i vrarë në qytet u qëllua nga një plumb snajperi. Më shumë se 14.000 fëmijë u plagosën.

Megjithatë, asnjë snajperist nuk ka dhënë llogari mbi bazën e përgjegjësisë personale – as para gjykatave vendore dhe as atyre ndërkombëtare.

Tribunali i Hagës, në aktgjykimet kundër zyrtarëve më të lartë të Republikës Sërpska, ka konstatuar se fushata e snajperistëve kishte një qëllim: “të terrorizonte civilët e Sarajevës”.

Presidenca dhe Qeveria e Serbisë nuk i janë përgjigjur Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë (REL) se cilat kushte ia kanë vënë Shtetet e Bashkuara shtetit për ta nisur Dialogun Strategjik mes dy vendeve.

Dy “kërkesa formale” i ka përmendur presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, pas takimit me sekretarin amerikan të Shtetit, Marko Rubio. Por hollësitë nuk i ka bërë të ditura.

Dihet vetëm se ato do të shqyrtohen në seancën e jashtëzakonshme të Qeverisë më 24 janar.

As Departamenti amerikan i Shtetit, deri në publikimin e tekstit, nuk i është përgjigjur pyetjeve të REL-it lidhur me kërkesat drejtuara Beogradit.

Mijat Kostiq, hulumtues në organizatën joqeveritare “Rruga e Re e Tretë” në Beograd, vlerëson se kushtet amerikane mund të “nxirren” nga dokumentet që administrata e presidentit amerikan Donald Trump ka miratuar muajt e fundit.

“Interesi afatgjatë dhe orientimi i SHBA-së është ta frenojë ndikimin rus dhe atë kinez në Ballkanin Perëndimor dhe në Serbi”, shton ai.

Cilat janë interesat e SHBA-së në Serbi?

Ulja e varësisë energjetike të Ballkanit Perëndimor nga Rusia është përfshirë në mesin e qëllimeve të Aktit për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare, i miratuar në dhjetor.

Industria e Naftës e Serbisë (NIS) u sanksionua muaj më parë nga SHBA-ja, për shkak të pronësisë shumicë ruse.

Autoritetet serbe tani shpresojnë në heqjen e sanksioneve, pasi është arritur pajtueshmëri për shitjen e sanksioneve ruse në NIS kompanisë hungareze MOL.

Megjithatë, Serbia vazhdon të jetë e varur nga importi i gazit nga Rusia, e cila është furnizuesja kryesore në tregun serb.

“SHBA-ja me gjasë do të kërkojë diversifikim afatgjatë, përkatësisht pavarësi afatgjatë nga Rusia, si energjetike ashtu edhe politike”, thekson Mijat Kostiq.

Serbia ka vazhduar bashkëpunimin e ngushtë me Rusinë, pavarësisht thirrjeve për të vendosur sanksione ndaj Kremlinit për shkak të pushtimit të Ukrainës.

Derisa me Uashingtonin paralajmëron dialog strategjik, Beogradi zhvillon marrëdhënie të ngushta edhe me rivalin amerikan, Kinën, dhe i përshkruan ato si “miqësi të hekurt”.

“Në sektorin minerar operon Zijin, aty është edhe fabrika Linglong, këto kompani kanë shtrirje të madhe në ekonominë serbe. Kërkesa tjetër amerikane mund të jetë ulja e ndikimit të Kinës”, shton Kostiq.

Pikërisht gomat e automobilave nga Linglong, në fund të vitit të kaluar, u vunë në shënjestër të ndalimit të importit në SHBA, për shkak të pretendimeve për punë të detyruar në atë fabrikë në verilindje të Serbisë.

Në sa karrige ulet Serbia?

Fillimi i dialogut, që SHBA-ja zhvillon me dhjetëra shtete të botës për të thelluar bashkëpunimin, ishte paralajmëruar që nga gushti i vitit 2025.

Por ai nuk ka nisur.

Presidenti i Serbisë, nga Davosi, ku mori pjesë në Forumin Ekonomik Botëror, deklaroi se “beson” që Beogradi do t’i përmbushë kërkesat e Uashingtonit dhe “më në fund do t’i nisë” bisedimet.

Ai shpreson gjithashtu që Serbia të arrijë “pozicion sa më të favorshëm” në mjedisin ndërkombëtar, duke vlerësuar se përçarja mes SHBA-së dhe Bashkimit Evropian do të thellohet.

Ai theksoi gjithashtu se nuk heq dorë nga “miqtë tradicionalë” – Rusia dhe Kina.

“Jam i bindur se një faqe e historisë ka përfunduar dhe se nga nesër ajo do të shkruhet ndryshe”, deklaroi Vuçiq më 21 janar.

Me këtë ai iu referua fjalimit të presidentit amerikan në Davos dhe mosmarrëveshjes mes SHBA-së dhe BE-së rreth kontrollit mbi Grenlandën.

Për Mijat Kostiqin, vlerësimet e Vuçiqit janë “të parakohshme”.

“Sepse fakti është se as Amerika, as BE-ja, nuk dëshirojnë ta ndërpresin plotësisht partneritetin transatlantik, veçanërisht kur bëhet fjalë për NATO-n. As kjo situatë rreth Grenlandës nuk arriti ta shkatërrojë aleancën. Historisë për një përçarje të plotë ndoshta i gëzohen aktorë të tjerë, si Kina dhe Rusia, por është shumë pak e mundshme që kjo të ndodhë”, shton ai.

Përveç takimit me sekretarin amerikan të Shtetit, Vuçiq në Davos u takua edhe me përfaqësues të BE-së.

Komisionarja evropiane për zgjerim, Marta Kos, pas takimit deklaroi se me Vuçiqin ka biseduar për reformat, në mënyrë që Serbia “të mbetet fuqishëm në rrugën e saj evropiane”.

Në rrjetin social X, asaj iu përgjigj i dërguari i presidentit amerikan, Richard Grenell, i cili konsiderohet i afërt me autoritetet në Beograd.

Ai tha se Vuçiqi duhet të ndjekë “rrugën amerikane, e jo evropiane”.

Presidenti i Serbisë pati koment edhe për këtë.

“Kam pasur një bisedë të mirë me Marta Kosin. Nëse imponohen alternativa të reja – ekonomia amerikane është më e shpejtë, rritet më fuqishëm”, deklaroi ai.

Profesori i Universitetit amerikan Johns Hopkins, Daniel Server, vlerëson për REL-in se Vuçiqi “me gjasë mund të vazhdojë” politikën e “uljes në disa karrige”: këtë herë edhe mes Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara.

“Bashkimi Evropian duket i paaftë të mbajë një qëndrim të ashpër ndaj Serbisë”, shton ai.

Kostiq, megjithatë, konsideron se në Ballkanin Perëndimor Brukseli dhe Uashingtoni nuk kanë interesa të kundërta.

Ai kujton se edhe Akti për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare, i miratuar në përbërjen aktuale të Kongresit, përmend shprehimisht shqetësimin për gjendjen e demokracisë, sundimin e ligjit dhe kushtet zgjedhore në Serbi.

Të gjitha këto janë kritika që Brukseli ua ka drejtuar autoriteteve në Beograd.

“Pavarësisht gjithë retorikës së ashpër të Trumpit ndaj Evropës, ende ekziston një unitet strategjik mes BE-së dhe SHBA-së kur bëhet fjalë për qasjen ndaj Ballkanit Perëndimor”, vlerëson Kostiq.

Pse Serbia nuk është pjesë e Bordit të Paqes në Gazë?

Presidenti i Serbisë nuk ka marrë ftesë nga Trump që, së bashku me liderë të tjerë botërorë në Davos, të jetë pjesë Bordit të Paqes në Gazë.

Presidenca e Serbisë nuk i është përgjigjur REL-it se si reagon Beogradi për mungesën e ftesës.

Vuçiq, megjithatë, nga Davosi deklaroi se “nuk është plotësisht i sigurt” se çfarë nënkupton iniciativa ndërkombëtare e Trumpit dhe se ajo e ka ndarë edhe më shumë Evropën.

Rusia dhe Kina morën ftesë nga Trumpi por nuk i janë përgjigjur asaj.

As shumica e vendeve anëtare të Bashkimit Evropian nuk e pranuan ftesën e presidentit amerikan.

Por, ftesa u dërgua edhe disa vendeve të Ballkanit Perëndimor, përfshirë Shqipërinë dhe Kosovën.

Të dyja shtetet e pranuan pjesëmarrjen në Bord, ndërsa presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, ishte në mes e 19 liderëve botërorë që më 22 janar e nënshkruan aktin themelues në Davos.

Se aleanca me Amerikën është “rruga e vetme” e Kosovës, Osmani e deklaroi në rrjetet sociale, së bashku me një fotografi me Trumpin nga Davosi.

Kosova muajt e fundit po përpiqet të përmirësojë marrëdhëniet me administratën amerikane dhe të mundësojë nisjen e Dialogut Strategjik, i cili ishte pezulluar përkohësisht në vjeshtën e vitit 2025.

Pezullimi ndodhi pasi Uashingtoni shprehu shqetësim për veprimet e Qeverisë së Kosovës – kryesisht për shkak të përpjekjeve për ta shtrirë pushtetin në veriun e banuar me shumicë serbe, pa bashkërendim me bashkësinë ndërkombëtare.

“Për administratën e Trumpit është e rëndësishme që në Ballkan të mos ketë tensione dhe konflikte shtesë, kështu që në thelb kërkesa e tyre do të ishte që dialogu mes Beogradit dhe Prishtinës të vazhdojë pa momente të paparashikueshme”, konsideron Kostiq.

Kosova si pikë mosmarrëveshjeje mes Beogradit dhe Uashingtonit

Përparimi i menjëhershëm në dialogun mes Serbisë dhe Kosovës është përcaktuar gjithashtu si një nga synimet e Aktit për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare, të cilin Trumpi e nënshkroi më 19 dhjetor.

SHBA-ja, siç thuhet, duhet të mbështesë arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare mes Serbisë dhe Kosovës, e cila do të bazohet në njohjen e ndërsjellë.

Profesori Daniel Server thekson se pikërisht qëndrimi ndaj Kosovës mund të jetë një nga pengesat për dialogun strategjik mes Beogradit dhe Uashingtonit.

“Vuçiqi kundërshton sovranitetin dhe pavarësinë e Kosovës. Uashingtoni e njeh Kosovën dhe duhet të presë që partnerët e tij strategjikë të bëjnë të njëjtën gjë”, shton Server.

Ndërkohë, për shkak të tensioneve mes Beogradit dhe Prishtinës, dialogu nën ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian ka ngecur në vitet e fundit.

Përpjekja për zgjidhjen e mosmarrëveshjes mes Serbisë dhe Kosovës u pa edhe në mandatin e parë të Trumpit përmes nënshkrimit të Marrëveshjes së Uashingtonit. Marrëveshja, e cila kishte në fokus vendosjen e marrëdhënieve ekonomike mes Beogradit dhe Prishtinës, pothuajse nuk u zbatua.

Gjatë vitit të kaluar, pas rikthimit në Shtëpinë e Bardhë, Trumpi ka deklaruar disa herë se ka “parandaluar një luftë” që Serbia po përgatiste kundër Kosovës.

Herën e fundit ai e përmendi këtë në Forumin Ekonomik Botëror në Davos.

Beogradi zyrtar nuk reagoi ndaj këtyre deklaratave të Trumpit.

Megjithatë, deklaratat e zyrtarëve kosovarë që i konfirmonin pohimet e Trumpit, autoritetet në Serbi i quajtën “akuza të rreme”.

Cilat janë marrëdhëniet mes Serbisë dhe SHBA-së që nga ardhja e Trumpit?

Nëse do të hynte në mosmarrëveshje me administratën e Trumpit, Serbinë, ashtu si edhe shtete të tjera, mund ta prisnin tarifa doganore, kritika dhe izolim, thekson Server.

“Nuk mendoj se SHBA-ja është vërtet shumë e rëndësishme për Vuçiqin, i cili është më i interesuar ta bindë Jared Kushnerin të ndërtojë diçka, sesa për dialog strategjik me qeverinë amerikane. Por, sigurisht, këto dy gjëra mund të jenë të lidhura”, shton ai.

Dhëndri i presidentit amerikan ishte paralajmëruar si investitor i një kompleksi luksoz banesor-biznesor në vendin e ndërtesave të Shtabit të Përgjithshëm në qendër të Beogradit, të dëmtuara rëndë gjatë bombardimeve të NATO-s në vitin 1999.

Projekti hasi në kundërshtim të një pjese të publikut dhe të profesionistëve, me protesta masive dhe aktakuzë për abuzime kundër zyrtarëve shtetërorë që hoqën mbrojtjen nga Shtabi i Përgjithshëm si monument kulture.

Pas polemikave që e shoqëruan projektin, kompania e Kushnerit njoftoi se po tërhiqet “nga respekti për qytetarët e Serbisë dhe të Beogradit”.

Edhe pse zyrtarët amerikanë që nga vera e vitit 2025 paralajmëronin se Dialogu Strategjik mes Beogradit dhe Uashingtonit do të vendosej “së shpejti”, Departamenti i Shtetit nuk e ka saktësuar kohën.

Ai duhej, siç e përshkruanin përfaqësuesit e autoriteteve të të dyja palëve, të sillte një “epokë të re” në marrëdhënie – të ringjallte lidhjet politike, të zgjeronte bashkëpunimin në biznes dhe në mbrojtje, si dhe bashkëpunimin në fushën e energjetikës dhe teknologjive të komunikimit.

Ndërkohë që paralajmëronin thellimin e marrëdhënieve, në fillim të gushtit hynë në fuqi edhe tarifa të larta doganore, të cilat administrata e Trumpit i vendosi mbi importin e mallrave nga shumë vende.

Tarifat prej 35 për qind, që SHBA-ja vendosi për mallrat nga Serbia, janë të dytat për nga lartësia mes vendeve evropiane, pas Zvicrës.

Përfaqësuesit e autoriteteve në Beograd theksuan, pas vendosjes së tarifave, se ato u krijojnë probleme të mëdha për tërheqjen e investimeve të huaja.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, pretendon se Tirana, Prishtina dhe Zagrebi kanë themeluar “aleancë ushtarake, sulmuese”.

“Kjo është një aleancë sulmuese. Ka njerëz që ëndërrojnë se kur ka konflikt midis pjesëve të Perëndimit dhe Rusisë, kjo është një mundësi për ish-aleatët rusë, si ne, që të shkatërrohen plotësisht”, tha Vuçiq për TV Informer të mërkurën.

Lideri serb i ka akuzuar vazhdimisht Kroacinë, Shqipërinë dhe Kosovën për themelimin e një aleance ushtarake kundër Serbisë dhe popullit serb në muajt e fundit.

Ministrat e Mbrojtjes të Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës nënshkruan një deklaratë për forcimin e bashkëpunimit në mbrojtje në mars të vitit 2025.

Qeveria kroate i tha më parë Radios Evropa e Lirë se Deklarata nuk synon të krijojë ndonjë aleancë ushtarake, dhe as nuk nevojitet një aleancë e tillë përkrah NATO-s.

Duke iu përgjigjur akuzave të mëparshme të Vuçiqit, ministei i Brendshëm kroat, Davor Bozhinoviq, bëri thirrje për paqe dhe bashkëpunim në rajon.

“Kroacia është anëtare e Bashkimit Evropian dhe çdo gjë që bën në marrëdhëniet ndërkombëtare bëhet në mënyrë transparente”, tha Bozhiniviq më 6 janar.

Kroacia dhe Shqipëria janë anëtare të NATO-s, ndërsa Kosova, pavarësinë e së cilës Serbia nuk e njeh, nuk është anëtare e aleancës.

Vendet e Ballkanit Perëndimor kanë shprehur reagime të përziera për sulmin e Shteteve të Bashkuara në Venezuelë të shtunën, i cili i parapriu kapjes së udhëheqësit venezuelas, Nicolas Maduro, dhe dërgimit të tij në paraburgim në Nju Jork.

Presidenti amerikan, Donald Trump, njoftoi se Shtetet e Bashkuara do ta “qeverisin” Venezuelën deri në “kalimin e duhur të pushtetit” dhe do t’i shfrytëzojnë rezervat e saj të mëdha të naftës, pas rrëzimit të Maduros.

Maduro u dërgua në një qendër paraburgimi në Nju Jork të dielën, dhe pritet të dalë para gjykatës gjatë javës për t’u përballur me akuza për vepra penale të drogës dhe armëve.

Para sulmit, Shtetet e Bashkuara e kishin akuzuar vazhdimisht Maduron se drejton një “narko-shtet” dhe se ka manipuluar procesin zgjedhor.

Më poshtë mund të lexoni reagimet e vendeve nga Ballkani Perëndimor.

Kosova

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, shkroi në X se Kosova qëndron fuqishëm përkrah Shteteve të Bashkuara dhe presidentit Trump në mbështetje të veprimeve të tij kundër “regjimit narko-terrorist” të Venezuelës.

“Presidenti Trump qëndroi pranë popullit të Venezuelës dhe iu kundërvu shtetit narko të Maduros, duke mbrojtur Amerikën dhe pjesën tjetër të botës nga kartelët dhe krimi i organizuar”, shkroi Osmani të shtunën.

Ndërkohë, kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, tha se Kosovës e mbështet operacionin anti-narkotik të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Venezuelë.

“Mbajtja përgjegjës e aktorëve shtetërorë të përfshirë në trafikimin e drogave është thelbësore për suksesin në luftën kundër kësaj dukurie”, shkroi Kurti në Facebook të shtunën.

Shqipëria

Ministrja për Çështje Evropiane e Shqipërisë, Elisa Spiropali, shkroi në X të shtunën se Shqipëria qëndron pa mëdyshje përkrah Shteteve të Bashkuara dhe Trumpit në veprimet e tyre “vendimtare kundër regjimit narkoterrorist të Venezuelës”.

“Ne mbështesim udhëheqjen e fortë të sekretarit të Shtetit, Marco Rubio, në përballjen me autoritarizmin, korrupsionin dhe rrjetet kriminale transnacionale. Populli venezuelian ka të drejtë të padiskutueshme për liri, demokraci dhe sundimin e ligjit, dhe komuniteti ndërkombëtar nuk duhet të mbetet i heshtur përballë shtypjes dhe frikës”, shtoi ajo.

Maqedonia e Veriut

Timco Mucunsk, ministër i Punëve të Jashtme i Maqedonisë së Veriut, tha se Shkupi e “mirëpret” njoftimin e Trumpit se Maduro është arrestuar dhe do të përballet me drejtësinë.

“Gjithashtu përgëzoj sekretarin e Shtetit [Marco] Rubio për udhëheqjen e tij në përballjen me rrjetet narkokriminale të regjimit të Maduros. Përgjegjshmëria ka rëndësi. Ne qëndrojmë përkrah Shteteve të Bashkuara dhe popullit venezuelas për liri dhe demokraci”, shkroi Mucunski në X të shtunën.

Serbia

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, e ka kritikuar kapjen e aleatit të tij Maduro, duke thënë se “është e qartë” se rendi juridik ndërkombëtar dhe Karta e OKB-së “nuk funksionojnë”.

Vuçiq tha se Serbia “dëshiron miqësi me SHBA-në, por është detyra jonë të themi kur ka shkelje të së drejtës ndërkombëtare”.

“Në botë sot mbizotëron ligji i forcës, ligji i të fortit. Ky është i vetmi parim i politikës bashkëkohore që ekziston sot në botë”, tha Vuçiq për media të dielën në Beograd, pas mbledhjes së Këshillit për Siguri Kombëtare të Serbisë.

Bosnja e Hercegovina

Ministria e Jashtme e Bosnjës u bëri thirrje të dielën “të gjithë aktorëve të veprojnë në mënyrë racionale, me përgjegjësi dhe vetëpërmbajtje, me qëllim parandalimin e përshkallëzimit të mëtejshëm dhe vuajtjeve”.

“Ne shprehim mbështetjen tonë për popullin e Venezuelës dhe për stabilitetin në vend dhe në rajonin më të gjerë”, tha Ministria në X.

“Nicolas Maduro është diktator që ka qeverisur përmes frikës, përdorimit të forcës, ushtrisë dhe policisë, kontrollit të plotë të mediave dhe instrumenteve të tjera represive. Mbajtja e tij në pushtet nuk është bazuar në zgjedhje të lira dhe të ndershme, por në mashtrim dhe manipulim zgjedhor, si dhe në shtypjen sistematike të kundërshtarëve politikë dhe aktivizmit studentor përmes arrestimeve, frikësimit dhe kërcënimeve”.

“Të gjithë diktatorët politikë sillen në mënyrë të ngjashme dhe përdorin të njëjtat metoda represive, përfshirë edhe ata nga realiteti ynë politik në këtë pjesë të botës. Shtetet e Bashkuara janë partneri strategjik dhe miku më i rëndësishëm i Bosnjë dhe Hercegovinës”.

Kroacia

Ministria e Jashtme e Kroacisë tha të shtunën se po ndiqte nga afër gjendjen në Venezuelë në bashkërendim me partnerët në Bashkimin Evropian.

“Do të angazhohemi që lufta kundër aktiviteteve të paligjshme ndërkombëtare të zhvillohet në përputhje me rregullat ndërkombëtare dhe parimet themelore, si dhe me mbrojtjen e popullsisë civile. Ne i kushtojmë vëmendje të veçantë sigurisë dhe mirëqenies së shtetasve kroatë që banojnë në Venezuelë, si edhe emigrantëve kroatë në atë vend”, shkroi ajo.

“Regjimi i Nicolas Maduros ka mungesë legjitimiteti që buron nga zgjedhje të mbajtura në mënyrë demokratike. Ndarjet e thella politike të brendshme, si dhe qasjet e ndryshme të komunitetit ndërkombëtar ndaj autoriteteve në Karakas, e kanë komplikuar edhe më tej situatën tashmë komplekse në vend”.

“Situata në Venezuelë prej shumë vitesh është karakterizuar nga një krizë e thellë politike, ekonomike dhe institucionale, e cila është shfaqur përmes funksionimit rëndë të cenuar të institucioneve shtetërore, rënies ekonomike, shkeljeve të të drejtave të njeriut dhe një krize të rëndë humanitare që ka nxitur migrime masive të popullsisë”.

Mali i Zi

Mali i Zi nuk ka reaguar deri tani.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, gjatë konferencës së tij vjetore deklaroi se ky është me shumë gjasë fjalimi i tij i parafundit dhe ndoshta edhe fjalimi i fundit vjetor në postin e presidentit të republikës.

“Ky është sigurisht fjalimi i tij i parafundit dhe ndoshta fjalimi i fundit vjetor si president i republikës. Është shumë e mundur që të jetë e fundit”, tha Vuçiç, duke lënë të hapur mundësinë e shkuarjes drejt zgjedhjeve të parakohshme në 2026.

Kujtojmë se ai ka plotësuar kërkesën kryesore të opozitës dhe studentëve që protestojnë prej disa muajsh nëpër sheshe, duke njoftuar mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare në vitin e ri që po vjen, 2026.

Kjo deklaratë pasoi nismën e studentëve për mbledhjen e nënshkrimeve anembanë Serbisë, ku kërkohej shpallja e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare.

Vuçiç tha se bllokuesit e rrugëve donin të krijonin, si në Ukrainë, revolucionin e quajtur “Maidan”, duke e futur vendin në kaos me pushtimin e ndërtesave të Presidencës dhe Asamblesë Kombëtare. Sipas presidentit, ata do të kishin pasur sukses nëse nuk do të kishte pasur rezistencë popullore.

“E kemi pranuar kërkesën e tyre kryesore. Vitin e ardhshëm do të shkojmë në zgjedhje parlamentare, por vetëm se nuk do të jenë aq të lumtur kur t’i numërojnë votat. Do të shkojmë në zgjedhje që t’i mposhtim kundërshtarët tanë politikë, që janë pa program e pa ide në çdo qytet të Serbisë.

U organizuan më shumë se 25,000 tubime të paligjshme. Ata bllokuan trafikun dhe u përpoqën që të kishte viktima. Kjo është arsyeja pse them se ata donin të krijonin një Maidan, duke krijuar kaos. Zgjedhjet nuk fitohen me gënjeshtra, por me punë të vërtetë, duke luftuar për qytetarët e Serbisë, duke luftuar për popullin”, tha ai pak ditë më parë.

Ka vdekur papritmas dëshmitari kyç në hetimin nëse turistë të pasur kanë paguar mijëra euro për të vrarë civilë të paarmatosur gjatë rrethimit të Sarajevës në të ’90-tat. Çetniku i famshëm Sllavko Aleksiq ishte udhëheqës i njësisë paramilitare serbe të Bosnjës.

Ai vdiq në Trebinë edhe pse raportohet se ishte në gjendje të mirë shëndetësore, sipas “The Times”.

Vdekja e tij e papritur ka ndodhur në kohën kur në Itali nisën hetimet muajin e shkuar për pretendimet se shtetas të huaj kishin paguar anëtarë të forcave serbe të Bosnjës për të qëlluar mbi civilët, në një veprim që disa e quanin si “turizëm snajperësh”.

Aleksiq 69-vjeçar pati marrë kontrollin e varrezave hebraike mbi Sarajevë. Ajo zonë përdorej nga snajperët gjatë rrethimit. E sipas avokatit serb Çedomir Stojkoviq, Aleksiq ka qenë dëshmitar kyç “sepse mund të tregonte se kush qëlloi dhe kush organizoi gjithçka”.

“Është e arsyeshme të dyshohet se vdekja e Aleksiqit është e lidhur me hetimin për safarin dhe se shërbimi inteligjent serb ka qenë i përfshirë”, ka shkruar ky avokat në X.

Muajin e shkuar, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, u akuzua se ishte i përfshirë në “turizmin e snajperëve” në Sarajevë. Vuçiq ka mohuar pretendimet. Më 24 nëntor, Aleksiq dha një intervistë për një televizion në Serbi duke mohuar se Vuçiqi ka pasur gisht në këtë çështje.

Vdekja e Aleksiqit erdhi pak pas ripublikimit të videos morbide të një veture që i atribuohej atij, e në kapakun e së cilës ishte një kafkë njerëzore, që dyshohet se ishte hequr nga trupi i një viktime boshnjake.

Hetimet për vrasjet në Sarajevë u nisën pas dokumentarit “Sarajevo Safari” të vitit 2022. Filmi pretendon se entuziastë të armëve nga Rusia, Kanadaja dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës shkonin në Sarajevë gjatë fundjavave për të qëlluar mbi civilët për qejf, me çmim më të lartë nëse i kishin për cak fëmijët.

Të mbijetuarit e masakrës së Sarajevës kanë kërkuar dënime të ashpra ndaj turistëve që dyshohet se paguanin për të vrarë civilët.

Më shumë se 10,000 njerëz janë vrarë në Sarajevë nga bombardimet e vazhdueshme dhe sulmet me snajper midis viteve 1992 dhe 1996, në atë që ishte rrethimi më i gjatë në historinë moderne, pasi Bosnja dhe Hercegovina shpalli pavarësinë nga Jugosllavia.

Hetimi filloi nga një ankesë ligjore e paraqitur nga Ezio Gavazzeni, një shkrimtar me bazë në Milano, i cili mblodhi prova mbi akuzat, si dhe një raport të dërguar prokurorëve nga ish-kryetarja e bashkisë së Sarajevës, Benjamina Kariq. Gavazzeni ka thënë se kishte lexuar për herë të parë raportet rreth “turistëve të dyshuar snajperistë” në shtypin italian në vitet ‘90, por vetëm pasi kishte parë “Sarajevo Safari”, një dokumentar i vitit 2022 nga regjisori slloven Miran Zupaniq, filloi të hetonte më tej.

Në dokumentar, një ish-ushtar serb dhe një kontraktor pretenduan se disa grupe perëndimorësh qëllonin popullsinë civile nga kodrat përreth Sarajevës. Pretendimet e tyre janë mohuar me forcë nga veteranët serbë të luftës.

Gavazzeni pretendon se shumë italianë dyshohet se janë të përfshirë, pa dhënë një shifër.

Prokuroria e Lartë Publike në Suboticë të Serbisë i ka pezulluar hetimet kundër ish-pjesëtarit të Njësisë Speciale të Policisë së Kosovës, Arbnor Spahiu, i cili është dyshuar për kryerjen e “vrasjes së rëndë” në fshatin Banjskë të Zveçanit, në veri të Kosovës.

Zyra e Prokurorit ka konfirmuar për Radion Evropa e Lirë se urdhri për pezullim të hetimeve është lëshuar më 21 nëntor, në mungesë të dëshmive.

Spahiu është arrestuar nga autoritetet serbe më 7 qershor në pikën kufitare mes Hungarisë dhe Serbisë, derisa ai dhe familja e tij kanë qenë duke u kthyer me autobus nga Austria në Kosovë.

Ai ka qëndruar më shumë se pesë muaj në qendër ndalimi në Serbi.

Avokati i tij Arianit Koci ka konfirmuar së voni për Radion Evropa e Lirë se ai është liruar më 21 nëntor dhe është kthyer në Kosovë.

“Spahiu është mbajtur pa nevojë kaq gjatë, sepse siç kam thënë në fillim, nuk ka dëshmi për një akuzë të tillë, sepse ai nuk ka qenë pjesë e Policisë së Kosovës atë kohë”, ka thënë avokati.

Serbia e ka akuzuar Spahiun për kryerjen e krimit në Banjskë, kur një grup i armatosur serbësh e ka sulmuar Policinë e Kosovës në shtatorin e vitit 2023, duke e vrarë policin kosovar, Afrim Bunjaku.

Policia ka konfirmuar se Spahiu nuk ka qenë pjesëtar i saj në atë kohë.

Millan Radoiçiq – nënkryetar i Listës Serbe në kohën e kryerjes së sulmit – e ka marrë përgjegjësinë për organizim dhe kryerjen e sulmit kundër Policisë së Kosovës në Banjskë.

Pasi është marrë në pyetje në Beograd në tetor të vitit 2023, Radoiçiq është liruar, por me një ndalesë për udhëtim, ndërsa kryeprokurori e ka bërë të ditur vendimin për të ngritur një aktakuzë në fund të vitit 2024.

Pothuajse një vit më vonë, Zyra e Prokurorit në Serbi nuk u është përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë se çfarë e ka bllokuar procesin.

Ndërkohë, gjyqi për tre prej 45 të pandehurve për rastin në Banjskë, po zhvillohet nga autoritetetet në Kosovë.

Ato kërkojnë vazhdimisht dorëzimin e Radoiçiqit për ta gjykuar për kryerjen e sulmit, të cilin Kosova e pati shpallur akt terrorist.