SERBI- Çështja e Kosovës riktheu tensionet në skenën politike serbe, këtë herë brenda Parlamentit të ri, ku Aleksandar Vuçiç u përball me akuza të drejtpërdrejta nga përfaqësuesit e shumicës së re parlamentare. Në qendër të debatit ishin sulmi në Banjskë, roli i Milan Radoiçiçit dhe qëndrimet e mëparshme të ish-presidentit serb për veriun e Kosovës.
Përplasja u zhvillua gjatë seancës ku Parlamenti zgjodhi kryetarin e ri, Aleksandar Çupiçin, kandidat i Listës Studentore, e cila ka siguruar shumicën parlamentare pas ndryshimit të raportit të forcave politike në Serbi. Çupiçi mori 140 vota, ndërsa kandidati i opozitës, Stojan Radenoviç, siguroi 97 vota. Me këtë rezultat, Partia Progresive Serbe (SNS) e Vuçiçit mbetet në opozitë, pas 14 vitesh në pushtet.
Në fjalimin e tij të parë si kryetar i Kuvendit, Çupiçi kërkoi rikthimin e dinjitetit të institucionit dhe një kulturë politike të mbështetur te dialogu dhe toleranca. Ai shprehu gjithashtu keqardhje që studentëve nuk u ishte lejuar të ndiqnin seancën nga galeria e Parlamentit.
Por diskutimi për këtë vendim mori një drejtim tjetër, kur Jovo Bakiç, kreu i grupit parlamentar të Listës Studentore, solli në vëmendje praninë e mëparshme të Milan Radoiçiçit në Kuvendin serb, ndërsa studentëve u ishte mohuar hyrja.
Bakiçi akuzoi Vuçiçin se kishte ndryshuar qëndrim ndaj Radoiçiçit, duke kujtuar se fillimisht kishte mohuar njohjen me të, ndërsa më vonë kishte justifikuar veprimet e tij me pretendimin se mbronte serbët në Kosovë.
“Dhe si i mbrojti? Bëri një turp në Banjskë. Kjo u përdor si justifikim që trupat shqiptare të hynin në veri të Kosovës”, deklaroi Bakiçi.
Ai rikujtoi edhe deklaratat e mëparshme të Vuçiçit për liqenin e Gazivodës, duke ironizuar premtimet e tij se nuk do të lejonte dorëzimin e tij.
“Po çfarë ndodhi me Gazivodën? Çfarë ndodhi? Turp për popullin serb!”, u shpreh ai.
Gjatë debatit, Bakiçi kërkoi gjithashtu të dinte se ku ndodhen aktualisht Milan Radoiçiç dhe biznesmeni Zvonko Veselinoviç, duke ngritur pikëpyetje për pasuritë e tyre dhe lidhjet e pretenduara me pushtetin e mëparshëm. Nga ana e tij, Vuçiçi mbrojti praninë e Radoiçiçit në Parlament, duke argumentuar se ai kishte marrë pjesë në një seancë të posaçme kushtuar Kosovës dhe Metohisë, në cilësinë e nënkryetarit të Listës Serbe.
“Kur folët për praninë e zotit Radoiçiç këtu, nuk thatë vetëm një gjë: se ai ishte i pranishëm si nënkryetar i Listës Serbe, sepse tema ishte Kosova dhe Metohia”, u përgjigj Vuçiçi.
Përplasja merr rëndësi të veçantë edhe për shkak të zhvillimeve të fundit rreth Radoiçiçit. Më 17 nëntor, autoritetet serbe e shpallën atë në kërkim pasi nuk iu përgjigj thirrjes për tu paraqitur në polici. Ai ka pranuar organizimin e grupit të armatosur që kreu sulmin në Banjskë më 24 shtator 2023, ku u vra polici i Kosovës, Afrim Bunjaku.
Debati në Parlament tregon se përgjegjësia për ngjarjet në Banjskë dhe qëndrimi i Beogradit ndaj Kosovës mbeten çështje të debatueshme edhe në përbërjen e re parlamentare të Serbisë./Dosja.al
Gjykata e Lartë në Beograd ka caktuar masën e paraburgimit dhe ka lëshuar fletarrestim për Milan Radoiçiqin, i cili dyshohet për përfshirje në sulmin e armatosur në Banjskë të Kosovës, në shtator të vitit 2023.
Vendimi është marrë pasi Radoiçiq nuk u paraqit më 15 nëntor në stacionin policor të Savski Venacit në Beograd, siç e detyronte masa e sigurisë e vendosur ndaj tij. Që prej tetorit 2023, ai duhej të paraqitej në polici dy herë në muaj, më datat 1 dhe 15.
Radoiçiq, i cili ka pranuar përgjegjësinë për organizimin e sulmit në Banjskë, deri më tani kishte respektuar këtë detyrim, ndërsa pasaporta i ishte konfiskuar dhe i ishte ndaluar largimi nga vendbanimi pa lejen e autoriteteve.
Rasti merr një zhvillim të ri në një kohë kur prej disa ditësh qarkullojnë pretendime se ai mund të jetë larguar drejt Rusisë. Më 13 nëntor u publikuan raportime jozyrtare për arratisjen e tij, por këto pretendime nuk janë konfirmuar zyrtarisht.
Radoiçiq është nën hetime nga Prokuroria e Lartë Publike në Serbi për disa vepra penale, përfshirë tregtimin e paligjshëm të armëve dhe shkaktimin e rrezikut të përgjithshëm. Ai kërkohet edhe nga policia ndërkombëtare për çështjen e sulmit në Banjskë.
Më 4 tetor 2023, Gjykata në Beograd kishte refuzuar kërkesën e prokurorisë për caktimin e paraburgimit, duke vendosur në vend të saj masa kufizuese, përfshirë ndalimin e largimit nga vendbanimi pa autorizim dhe konfiskimin e pasaportës.
Ndërkohë, kryeprokurori i Serbisë, Nenad Stefanoviq, deklaroi më 16 nëntor se aktakuza për rastin e Banjskës nuk është ngritur pasi autoritetet serbe nuk kanë marrë provat që i kanë kërkuar nga Kosova përmes EULEX-it.
Prishtina, nga ana tjetër, ka refuzuar më herët kërkesat e Serbisë për informacione lidhur me sulmin, duke argumentuar se institucionet gjyqësore të Kosovës kanë juridiksion për të trajtuar veprat e pretenduara të kryera në territorin e saj.
Sulmi në Banjskë, më 24 shtator 2023, ku mbeti i vrarë rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku, po ndiqet penalisht në Kosovë. Prokuroria ka ngritur aktakuzë ndaj 45 personave, ndërsa tre prej të dyshuarve janë dënuar. Radoiçiq dhe persona të tjerë të dyshuar vijojnë të jenë në arrati.
Në kohën e sulmit, Radoiçiq mbante postin e nënkryetarit të Listës Serbe. Ai është gjithashtu nën sanksionet e Shteteve të Bashkuara dhe Mbretërisë së Bashkuar, për shkak të akuzave që lidhen me krimin e organizuar dhe korrupsionin.
Ndërkohë, nga Serbia është larguar edhe Zvonko Vesellinoviq, ish-bashkëpunëtor i Radoiçiqit dhe biznesmen nga veriu i Kosovës. Sipas burimeve të sigurisë në Bosnjë e Hercegovinë, të cituara nga REL, ai udhëtoi më 11 nëntor nga Sarajeva drejt Turqisë, së bashku me vëllain e tij, Zharko Vesellinoviq. Të dy janë gjithashtu nën sanksionet amerikane./ REL
Përfaqësues të Listës Studentore gjatë një vizite në Kosovë.
Sandra Cvetkoviq
Emilija Markoviq, kandidate e Listës Studentore, ka deklaruar se programi i fitueses së zgjedhjeve në Serbi parasheh që Gjykata Kushtetuese e vendit t’i rishikojë marrëveshjet e arritura gjatë dialogut me Kosovën për normalizimin e marrëdhënieve.
Ajo iu përgjigj kështu një pyetjeje të televizionit N1, nëse Lista Studentore, e cila erdhi në pushtet në Serbi pas zgjedhjeve të tetorit, do të vazhdojë t’u përmbahet zotimeve që vendi bëri në dialogun e ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian.
“Ne ende nuk i kemi marrë detyrat e pushtetit plotësisht dhe nuk e dimë saktësisht se çfarë është nënshkruar. Por, brenda asaj që do të gjejmë se është arritur ose nënshkruar, do të kërkojmë mundësi: ku dhe si mund të veprojmë, çfarë duhet të rishikojmë. Por, mbi të gjitha, do të ngulim këmbë në respektimin e Kushtetutës dhe ligjshmërisë së Serbisë”, tha ajo.
Qëndrimi i Listës Studentore është se, sa i përket Kosovës, do të veprojë në përputhje me Kushtetutën e vendit, sipas së cilës “Kosova është pjesë përbërëse e Serbisë”.
Bashkimi Evropian ka theksuar se ndryshimi i pushtetit në Serbi nuk i ndryshon detyrimet që ky shtet i ka në procesin e normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën, përfshirë ato që rrjedhin nga Marrëveshja e vitit 2023 për rrugën drejt normalizimit dhe Aneksi për zbatimin e saj.
Përmes kësaj marrëveshjeje, Serbia, ndër të tjera, është zotuar se do ta respektojë integritetin territorial të Kosovës dhe nuk do ta pengojë anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare.
Kosova, nga ana tjetër, ka pranuar ta formojë Asociacionin e komunave me shumicë serbe, i cili do t’i mundësonte komunitetit serb një nivel të caktuar të vetëmenaxhimit.
Markoviq vlerësoi se pushtetin e ri në Serbi e presin bisedime serioze me përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare lidhur me dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës, por tha se “këto bisedime kësaj radhe duhet të nisin nga disa baza të tjera”.
“Vetë programi studentor ka paragjykuar disa çështje, përkatësisht se pikënisje duhet të jenë Kushtetuta e Republikës së Serbisë dhe parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare”, tha ajo.
Kosova s’e ndryshon qëndrimin për Asociacionin
Nga Qeveria e Kosovës i kanë thënë Radios Evropa e Lirë se qëndrimi i tyre lidhur me formimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe është i qartë prej kohësh: është e nevojshme që Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit të marrëdhënieve të nënshkruhet, në mënyrë që të garantohet zbatimi i saj.
Bashkimi Evropian ka deklaruar në disa raste se kjo marrëveshje është ligjërisht e detyrueshme për të dyja palët, ndonëse nuk është nënshkruar.
Përveç nënshkrimit të marrëveshjes, kërkesat e Kosovës përfshijnë edhe ekstradimin e Millan Radoiçiqit, së bashku me pjesëtarët e tjerë të grupit të armatosur që kreu sulmin në Banjskë në vitin 2023, të cilin autoritetet kosovare e cilësojnë si sulm ndaj rendit juridik dhe kushtetues të Kosovës.
“Gjithashtu duhet të tërhiqet letra e ish-kryeministres së Serbisë, Ana Bërnabiq, të cilën ajo ia kishte dërguar Brukselit, në adresë të 27 shteteve anëtare të Bashkimit Evropian, ku kishte theksuar se Serbia nuk e respekton integritetin territorial të Kosovës”, thuhet në përgjigjen e Qeverisë së Kosovës.
Në këtë letër, Bërnabiq kishte deklaruar se Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit dhe Aneksi për zbatimin e saj konsiderohen të pranueshme vetëm në një kontekst që nuk nënkupton njohjen de facto dhe de jure të Kosovës.
Nga Lëvizja Studentore nuk kanë pranuar të komentojnë këto kërkesa të Kosovës, në përgjigjen për REL-in. Ata kanë thënë se, pas formimit të Qeverisë së re dhe shqyrtimit të të gjitha dokumenteve dhe gjendjes aktuale, do të jetë Qeveria e re ajo që do të japë përgjigje.
Pa bashkëpunim të drejtpërdrejtë me Listën Serbe
Markoviq ka përsëritur qëndrimin se nuk do të ketë bashkëpunim me Listën Serbe, partinë kryesore të serbëve në Kosovë, e cila deri më tani ka vepruar me mbështetjen e Partisë Progresive Serbe dhe ish-presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq.
Ajo shpjegoi se, nëse paraqitet nevoja, drejtuesit e rinj të emëruar në institucione të ndryshme të Serbisë në Kosovë do të bashkëpunojnë me përfaqësuesit lokalë.
Lista Serbe ka nëntë nga dhjetë ulëset e rezervuara për komunitetin serb në Kuvendin e Kosovës dhe udhëheq që të dhjetë komunat me shumicë serbe.
Sa i përket bashkëpunimit me përfaqësuesit e serbëve në institucionet qendrore të Kosovës, kandidati i Listës Studentore, Jugosllav Gashiq, tha se komunikimi do të zhvillohet përmes bashkësisë ndërkombëtare.
Ai theksoi gjithashtu se Lista Studentore nuk është parti politike dhe se nuk do të krijojë infrastrukturë partiake në Kosovë.
“Ne nuk do të kemi absolutisht asnjë strukturë në terren që do të funksiononte si parti politike”, tha ai për RTV Vojvodina.
Ndërkohë, Lista Serbe tha se, pas fitores së Listës Studentore, nuk ka dëgjuar asnjë zgjidhje apo propozim konkret për problemet me të cilat përballet komuniteti serb. Ajo tha se do të vazhdojë të angazhohet për ruajtjen e institucioneve të Serbisë, të vendeve të punës dhe të të ardhurave që financohen nga buxheti i Serbisë.
Lista Serbe tha se, përmes pozitave që mban në institucionet e Kosovës, do t’i përdorë të gjithë mekanizmat në dispozicion për të mbrojtur interesat e serbëve.
Si shembull, ajo përmendi mekanizmat që, sipas saj, Kushtetuta ua garanton deputetëve të saj për të penguar ndryshimet kushtetuese ose miratimin e vendimeve që do ta dëmtonin komunitetin serb.
“Popullit tonë sot nuk i duhen ndarje të reja, kërcënime e rivalitete politike, por përgjegjësi, zgjidhje konkrete, siguri dhe një perspektivë e qartë për të qëndruar e për të mbijetuar në vatrat e veta”, thuhet në njoftim.
Përveç Listës Serbe, në institucionet qendrore të Kosovës është i përfshirë edhe Nenad Rashiq, me partinë e tij Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë, i cili është gjithashtu ministër në Qeverinë e Albin Kurtit.
Ai, para zgjedhjeve në Serbi, i kishte dhënë mbështetje Listës Studentore, sikurse edhe përfaqësues të tjerë politikë opozitarë të serbëve në nivel lokal.
Zvonko Vesellinoviq, biznesmen nga veriu i Kosovës, i cili është nën sanksione amerikane për shkak të akuzave për krim të organizuar, ka udhëtuar drejt Turqisë përmes Bosnje e Hercegovinës, kanë konfirmuar për Radion Evropa e Lirë burime të sigurisë në Bosnje.
Sipas burimeve të REL-it, ai u largua nga Bosnje e Hercegovina në orët e hershme të mëngjesit të 11 nëntorit, duke përdorur pasaportë serbe. Veselinoviq ishte i shoqëruar nga vëllai i tij, Zharko, i cili gjithashtu është nën sanksione amerikane për shkak të akuzave për krim të organizuar dhe korrupsion.
Ai fluturoi nga Sarajeva drejt Stambollit.
Arsyet e largimit të tij nga Serbia dhe udhëtimit drejt Turqisë nuk dihen.
Me aq sa dihet, aktualisht ndaj tij nuk është duke u zhvilluar ndonjë procedurë penale në Serbi.
Largimi i Vesellinoviqit vjen rreth dy javë pas ndryshimit të pushtetit në Serbi, si rezultat i zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit.
Megjithëse qeveria e re ende nuk është formuar, policia dhe prokuroria kanë nisur një valë arrestimesh për vepra të ndryshme penale.
Kush është Zvonko Vesellinoviq?
Zvonko Vesellinoviq njihet si biznesmen nga veriu i Kosovës dhe ish-partner afarist i Millan Radoiçiqit, organizatorit të sulmit të armatosur ndaj Policisë së Kosovës në Banjskë, në shtator të vitit 2023.
Të dy janë nën sanksionet e Shteteve të Bashkuara prej gati pesë vjetësh, për shkak të dyshimeve për përfshirje në krim të organizuar dhe korrupsion.
Megjithatë, autoritetet e deritanishme në Serbi nuk i kanë marrë parasysh sanksionet amerikane dhe kanë vazhduar t’u japin kontrata fitimprurëse kompanive të Vesellinoviqit, të cilat po ashtu janë nën sanksione. Këto kontrata përfshijnë edhe pjesëmarrjen në ndërtimin e rrugëve.
Për çfarë akuzohet Zvonko Vesellinoviq?
Në dokumentin e vitit 2021, me të cilin Shtetet e Bashkuara arsyetuan vendosjen e sanksioneve, Vesellinoviq përshkruhet si udhëheqës i një grupi të organizuar kriminal, ndërsa Millan Radoiçiq si zëvendës i tij.
Sipas autoriteteve amerikane, ata janë të përfshirë në një skemë të gjerë ryshfeti.
Në dokument thuhet se grupi kriminal është i përfshirë në kontrabandën e drogës, armëve dhe mallrave ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Në skemën e korrupsionit përmenden edhe politikanë, të cilët, sipas autoriteteve amerikane, Vesellinoviq i ndihmonte gjatë fushatave zgjedhore. Në këmbim, ata e shpërblenin me kontratat më të mira për projekte infrastrukturore.
Nuk është specifikuar se për cilët politikanë bëhet fjalë.
Përveç Shteteve të Bashkuara, Vesellinoviq dhe Radoiçiq janë nën sanksionet e Mbretërisë së Bashkuar që nga viti 2022, për shkak të dyshimeve për korrupsion.
Ndërsa në Serbi këto sanksione nuk kanë sjellë pasoja të dukshme, ato janë ligjërisht të detyrueshme për qytetarët dhe kompanitë amerikane dhe britanike, të cilëve u ndalohet të bëjnë biznes me personat e sanksionuar.
Autoritetet e Kosovës, ndërkaq, i kanë lidhur Vesellinoviqin dhe Radoiçiqin me vepra të rënda penale, përfshirë vrasjen e politikanit serb nga veriu i Kosovës, Oliver Ivanoviq.
Autoritetet në Prishtinë e kanë lidhur Vesellinoviqin edhe me organizimin e barrikadave dhe trazirave në veri të Kosovës, si dhe me kontrabandën e naftës, drogës dhe armëve. Megjithatë, autoritetet në Beograd nuk i kanë hetuar këto akuza.
Në Serbi, Vesellinoviqi është gjykuar dy herë për keqpërdorime financiare dhe shpërdorim të detyrës zyrtare, por në të dyja rastet është shpallur i pafajshëm.
Një zhvillim i ri ka tronditur politikën në Hungari. Áron Orbán, vëllai i ish-kryeministrit Viktor Orbán, është arrestuar nën dyshimet për trafikim të qenieve njerëzore, sipas njoftimit të kryeministrit aktual, Péter Magyar.
Lajmin e bëri publik vetë Magyar përmes një postimi në rrjetet sociale, ku iu referua raportimeve të mediave për arrestimin e vëllait të paraardhësit të tij. Sipas tij, hetimet po vijojnë nga Zyra Kombëtare për Rikuperimin dhe Mbrojtjen e Pasurive dhe Byroja Kombëtare e Hetimit.
Emri i Áron Orbánit është përmendur më herët në një hetim për një skemë të dyshuar të paligjshme të sigurimit të vizave dhe lejeve të qëndrimit për shtetas të huaj, kryesisht nga Vietnami. Sipas raportimeve të mediave hungareze, kompania e lidhur me të dyshohet se ka ndihmuar shtetas vietnamezë të përfitonin viza hungareze dhe, rrjedhimisht, mundësi udhëtimi në zonën Shengen, përmes regjistrimit në një kurs dyditor në Universitetin e Pécsit.
Dyshimet lidhen me një grup që pretendohet se premtonte sigurimin e lejeve të qëndrimit për punë, duke përdorur lidhjet me persona me ndikim në politikë dhe administratë, kundrejt pagesave. Në një çështje të lidhur me rekrutimin e punëtorëve të huaj, autoritetet kanë bërë të ditur se katër persona janë marrë të pandehur, ndërsa dy prej tyre janë arrestuar. Sipas raportimeve, vëllai i Viktor Orbánit nuk figuron mes këtyre katër të dyshuarve.
Pas publikimit të lajmit, ish-kryeministri Viktor Orbán reagoi në rrjetet sociale, duke e cilësuar zhvillimin si një përpjekje për të goditur politikisht atë vetë.
“Objektivi jam unë, vëllai im është vetëm një mjet”, shkroi Orbán, duke akuzuar qeverinë e re se po përdor institucionet për një përballje politike dhe jo për të vendosur përgjegjësi. sn
Në Serbi të dielën janë hapur qendrat e votimit për zgjedhjen e anëtarëve të këshillave kombëtarë të pakicave. Qeveria e Kosovës dhe përfaqësuesit politikë të shqiptarëve në Serbi u ka bërë thirrje shqiptarëve që të votojnë për Këshillin Kombëtar Shqiptar.
Qendrat e votimit do të jenë të hapura nga ora 07:00 deri në orën 20:00. Të drejtë vote kanë 481.789 votues të regjistruar në listat e posaçme zgjedhore.
Qytetarët votojnë për listën zgjedhore të pakicës së tyre kombëtare, teksa mandatet më pas do të ndahen në përpjesëtim me numrin e votave të fituara.
Me votim të drejtpërdrejtë do të zgjidhen anëtarët e këshillave të 21 pakicave kombëtare, ndër të cilat janë pakicat kombëtare shqiptare, boshnjake, bullgare, bunjevci, vllahe, hungareze, rome, rumune, rutene, sllovake, kroate dhe malazeze.
Anëtarët e këshillave të pakicave gorane dhe ruse do të zgjidhen përmes kuvendeve të delegatëve, të cilat do të organizohen në ndërtesën e Kuvendit të Serbisë.
Gjashtë pakica kombëtare kanë vetëm nga një listë zgjedhore, ndërsa të tjerat kanë të paktën dy.
Për zgjedhjen e këshillit kombëtar për pakicën shqiptare, të drejtë vote kanë 37.759 votues.
Këshillat kombëtarë në Serbi përfaqësojnë komunitetet e pakicave në fushën e kulturës, arsimit, informimit dhe përdorimit zyrtar të gjuhëve dhe teksteve.
Komisioni Republikan i Zgjedhjeve në Serbi do t’i publikojë rezultatet e këtyre zgjedhjeve jo më vonë se 96 orë pas mbylljes së qendrave të votimit.
Thirrje që shqiptarët të votojnë për Këshillin Kombëtar Shqiptar
Përfaqësuesit politikë të shqiptarëve në Serbi dhe Qeveria e Kosovës u kanë bërë thirrje shqiptarëve që të votojnë për Këshillin Kombëtar Shqiptar.
Shaip Kamberi, deputet shqiptar në Kuvendin e Serbisë, tha se ky këshill është institucioni më i rëndësishëm për shqiptarët në Luginë të Preshevës – term që përdoret për Preshevën, Medvegjën dhe Bujanocin, komuna në jug të Serbisë ku jetojnë shqiptarë.
“Një institucion i tillë duhet të udhëhiqet me besë e me zemër”, shkroi ai në rrjetet sociale, duke shtuar se me mbështetjen e Kosovës dhe Shqipërisë, interesi kombëtar i shqiptarëve duhet të jetë mbi çdo interes tjetër.
Ai kërkoi që shqiptarët të dalin të votojnë për të “forcuar zërin tonë dhe për të vazhduar rrugën e përfaqësimit të vendosur e të pakompromis të të drejtave tona”.
Thirrje për pjesëmarrjen në votim të shqiptarëve ka bërë edhe kreu i Këshillit Kombëtar Shqiptar, Enkel Rexhepi.
Përmes një video-adresimi në rrjetet sociale, ai përmendi sfidat me të cilat përballen shqiptarët në Luginë të Preshevës, duke premtuar se do të vazhdojë t’i adresojë kërkesat dhe sfidat e shqiptarëve.
“Bashkë, me Kosovën dhe Shqipërinë në krah do të vazhdojmë edhe katër vjetët t’i artikulojmë kërkesat pulitke të shqiptarëve, t’i adresojmë çështjet tona të përbashkëta, të investojmë në avancimin e arsimit, kulturës, informimit dhe të mbrojmë gjuhën tonë kombëtare. Sepse identitet nuk tregohet, të drejtat tona nuk negociohen, e Lugina nuk tjetërsohet”, u shpreh ai, duke u zotuar se do të punojë për të mbrojtur dhe avancuar identitetin shqiptar në Luginë të Preshevës.
Thirrje për votim bëri edhe kryetarja e Komunës së Preshevës, Ardita Sinani. Pas votimit të dielën ajo shkroi në rrjetet sociale se pjesëmarrja e shqiptarëve në votime është forma më e mirë për të ndikuar në të ardhmen e tyre.
Ndërkaq, një ditë para mbajtjes së votimeve, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, u bëri thirrje shqiptarëve në Preshevë, Medvegjë e Bujanoc që të votojnë për “të drejta të barabarta dhe për të ardhme në vendlindje”.
Sipas regjistrimit të popullsisë në Serbi më 2022, shqiptarët janë pakica e katërt kombëtare me rreth 60 mijë banorë.
Kurti tha se falë rezultateve të regjistrimit të fundit të popullsisë, Këshilli Kombëtar Shqiptar pas më shumë se një dekade, nga 15 anëtarë sa kishte, tani ka 29 anëtarë, duke e cilësuar këtë si “rikthim të rëndësishëm në përfaqësimin e shqiptarëve dhe të drejtave të tyre kolektive”.
Sipas Kurtit ky këshill ka autorizime publike në arsim, kulturë, informim dhe përdorimin zyrtar të gjuhës e shkrimit shqip, si dhe për ruajtjen e identitetit kombëtar.
Ai tha se, pavarësisht pengesave me të cilat përballen shqiptarët në Luginë të Preshevës, ata “këmbëngulin në të drejtat e tyre dhe për të ardhme në vendlindje”.
“Qeveria e Republikës së Kosovës ka qenë dhe do të vazhdojë të jetë pranë shqiptarëve të Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës. Me tekste mësimore, bursa për nxënës e studentë, mbështetje për kulturën dhe institucionet përfaqësuese”, shkroi Kurti.
Votimet për zgjedhjen e anëtarëve të këshillave kombëtare të pakicave në Serbi, vijnë pak kohë pasi Serbia në fund të tetorit mbajti zgjedhjet parlamentare. Në këto zgjedhje, tetë parti shqiptare garuan së bashku dhe fituan dy mandate në Kuvendin e Serbisë.
Shqiptarët në Luginë të Preshevës vazhdimisht ankohen për diskriminim dhe nënpërfaqësim institucional në Serbi, por edhe për atë që njihet si pasivizim i adresave.
Pasivizimi i adresave nënkupton fshirjen e qytetarëve nga adresat ku kanë qenë të regjistruar. Ky veprim rezulton me humbjen e shtetësisë serbe dhe, rrjedhimisht, të drejtave civile, përfshirë të drejtën për të votuar, për të pasur pronë, për të përfituar sigurim shëndetësor e pension, si dhe për t’u punësuar.
Kjo çështje është ngritur vazhdimisht nga shqiptarët në Luginë, por edhe nga Kosova, që e cilëson si praktikë diskriminuese.
Pasivizimi i adresave ishte përmendur edhe në një raport të Departamentit amerikan të Shtetit më 2023, ku thuhej se kjo praktikë ishte zbatuar në mënyrë joproporcionale ndaj shqiptarëve, sidomos në Medvegjë.
Edhe Komisioni Evropian në raportet për Serbinë kishte ngritur shqetësimet për pasivizimin e adresave të shqiptarëve.
Ish-kryeministri hungarez Viktor Orbán ka zbuluar se shërbimet sekrete të regjimit komunist në Hungari ishin përpjekur ta rekrutonin si informator gjatë kohës kur kryente shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Deklarata e tij ka rikthyer në vëmendje të kaluarën e politikanit dhe ka rindezur debatin mbi dosjet e inteligjencës së periudhës komuniste, të cilat ende nuk janë bërë publikë.
Orbán ka treguar se përpjekja për ta përfshirë në rrjetin e informatorëve ishte bërë gjatë periudhës së parë të shërbimit ushtarak, por se ai e kishte refuzuar ofertën. Sipas tij, ky refuzim u pasua nga një periudhë e gjatë mbikëqyrjeje nga autoritetet komuniste, e cila nuk kufizohej vetëm tek ai, por përfshinte edhe bashkëshorten dhe figura të tjera të opozitës.
“Gjatë periudhës së parë të shërbimit tim të detyrueshëm ushtarak, ata u përpoqën të më rekrutonin, por unë refuzova, kështu që përpjekja përfundoi pa sukses”, shkroi Orbán.
Ish-kryeministri pretendon se operacionet e fshehta të shërbimeve të sigurimit ndaj tij dhe bashkëpunëtorëve përfshinin vëzhgimin e vazhdueshëm, përdorimin e informatorëve dhe vendosjen e pajisjeve përgjuese në vendet e punës dhe në banesat e tyre. Sipas tij, pajisje të tilla dyshohet se ishin instaluar edhe në dhomat e gjumit.
Deklaratat e Orbánit vijnë në një moment kur dyshimet dhe spekulimet mbi lidhjet e tij të mundshme me aparatin e sigurimit të shtetit gjatë komunizmit janë rikthyer në qendër të vëmendjes mediatike.
Gazetari investigativ Szabolcs Panyi deklaroi së fundmi, gjatë një podcasti, se ish-kryeministri hungarez Miklós Németh i kishte thënë se kishte parë tri raporte të inteligjencës, të shkruara dhe të nënshkruara me dorë, të cilat dyshohet se ishin hartuar nga Orbán.
Sipas pretendimeve, Németh kishte njohur shkrimin e dorës dhe nënshkrimin e Orbánit në këto dokumente, megjithëse nuk kishte mundur të verifikonte në mënyrë të pavarur autenticitetin e tyre.
Nga ana tjetër, historiani Krisztián Ungváry, pjesë e një komisioni që shqyrton dokumentet e klasifikuara, ka bërë thirrje për kujdes në trajtimin e këtyre akuzave. Ai theksoi se prezumimi i pafajësisë duhet të vlejë për të gjithë dhe se pretendimet për bashkëpunim me shërbimet sekrete duhet të mbështeten në prova konkrete.
Ungváry bëri të ditur se edhe pas përfundimit të shërbimit ushtarak të Orbánit, ai vetë ishte vënë në shënjestër të mbikëqyrjes nga shërbimet shtetërore. Historiani pranoi se nuk mund të përjashtohet mundësia që politikani të ketë kryer detyra informative përpara lirimit nga ushtria, por theksoi se deri më tani një gjë e tillë nuk është provuar. GSH
Policia duke arrestuar një protestues në Beograd të Serbisë më 13 gusht 2025.
Shërbimi i Ballkanit i REL-it
Gjykata Themelore në Beograd tha ka caktuar masën e paraburgimit deri në 30 ditë për nëntë ish-pjesëtarë dhe pjesëtarë aktualë të policisë serbe lidhur me dyshimet për keqtrajtim të studentëve dhe qytetarëve të tjerë në Serbi.
Masa u caktua nga ish-zyrtarëve dhe zyrtarëve aktualë të Njësisë për Sigurimin e Personave dhe Objekteve të Caktuara të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë.
Vendimi vjen pas kërkesës së Prokurorisë Themelore Publike në Beograd, e cila i akuzon të dyshuarit se më 14 gusht, në garazhin e Qeverisë së Serbisë, në cilësinë e zyrtarëve të kësaj njësie, duke përdorur forcën dhe kërcënimet, u kanë shkaktuar dhimbje dhe vuajtje të mëdha studentëve dhe qytetarëve të dëmtuar, me qëllim që të merrnin prej tyre informacione, si dhe me qëllim që t’i frikësojnë dhe ndëshkojnë në mënyrë të paligjshme.
Sipas prokurorisë në Beograd, ata kanë kryer veprën penale të keqtrajtimit dhe torturës.
Në mesin e nëntë të dyshuarve, të cilëve u është caktuar paraburgimi, është edhe komandanti aktual i Njësisë Speciale Kundër Terrorizmit, Igor Zhmiriq, si dhe persona të tjerë të identifikuar me V.L., J.O., B.J., D.V., N.D., N.F., Z.V. dhe M.V.
Siç bëri të ditur gjykata në Beograd, masa e paraburgimit u shqiptua pasi ka dyshime se nëse të pandehurit do të liheshin të lirë do të mund ta pengonin procedurën penale, duke ndikuar te dëshmitarët.
Ata dyshohen se kanë kryer një vepër penale që ka elemente të dhunës, vepër për të cilën, sipas ligjeve në Serbi, parashihet burgim deri në pesë vjet burgim.
Ndërkaq, ish-shefi i Njësisë për Sigurimin e Personave dhe Objekteve të Caktuara, Marko Kriçak, aktualisht shef i Drejtorisë së Policisë Kriminale, veçse ndodhet në paraburgim. Prokuroria e ka cilësuar atë si të dyshuarin kryesor për këtë rast.
Ai dyshohet për keqpërdorimin e detyrës zyrtare lidhur me vrasjen në restorantin “27”, në lagjen Senjak.
Kriçak kishte drejtuar një aksion policor në një restorant në lagjen Senjak, ku fillimisht, në kallëzimin penal të policisë për këtë krim ishte përfshirë Vesellin Milliq, i cili në atë kohë, përveçse ishte ndihmësdrejtor, ishte edhe shef i policisë së Beogradit.
Ai u bë i njohur për publikun në Serbi pasi studentja Nikolina Singjeliq e akuzoi për kërcënim dhe brutalitet policor të kryera në garazhin e ndërtesës së ekzekutivit në Serbi, gjatë protestave të vitit të kaluar në Serbi, dhe ngriti kallëzim penal kundër tij.
Studentët në Serbi kishin organizuar protesta kundër autoriteteve serbe, pas shembjes së strehës prej betonit në një stacion hekurudhor në Novi Sad, ku kishin vdekur 16 persona.
Një lëvizje politike, që doli nga këto protesta, e quajtur Lista Studentore, i fitoi zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 25 tetor, duke larguar nga pushteti pas 14 vjetësh ish-presidentin Aleksandar Vuçiq.
Rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve u shpallën më 5 nëntor, duke i hapur rrugë konstituimit të Parlamentit dhe Qeverisë së re të Serbisë.
Prokuroria Publike për Krim të Organizuar e Serbisë njoftoi të enjten, më 5 nëntor, se ka hapur lëndë kundër drejtorit të Agjencisë së Sigurisë dhe Informacionit (BIA), Vlladimir Orlliq, si dhe kundër ministrit të Drejtësisë, Nenad Vujiq, lidhur me cenimin e të drejtës së votës në zgjedhje.
Të dyja lëndët janë hapur pas kallëzimeve penale të paraqitura nga avokati Ivan Niniq.
Kundër Orliqit dhe zyrtarëve të tjerë të BIA-s është dorëzuar kallëzim për veprat penale të keqpërdorimit të pozitës zyrtare dhe cenimit të së drejtës së votës.
Rasti ka të bëjë me zgjedhjet e parakohshme parlamentare që Serbia mbajti më 25 tetor. Zgjedhjet i fitoi Lista Studentore – konfigurimi politik që doli nga protestat antiqeveritare të udhëhequra nga studentët në Serbi – duke rrëzuar nga pushteti pas 14 vjetësh ish-presidentin serb, Aleksandar Vuçiq.
Avokati Niniq shkroi në X se ka paraqitur kallëzim penal kundër Orlliqit dhe drejtuesve të Qendrës së Katërt Rajonale të BIA-s në Kragujevc, “për shkak të imponimit të detyrimit të punës për punonjësit e BIA-s që të mbledhin vota për Partinë Përparimtare Serbe, përmes formularëve të kësaj partie, si detyrim pune”.
Prokuroria serbe për Krim të Organizuar tha se të mërkurën i ka dërguar një kërkesë Shërbimit për Luftimin e Krimit të Organizuar, që është në kuadër të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë, për të verifikuar pretendimet e paraqitura në kallëzimin penal, si dhe për të zhvilluar intervista me personat ndaj të cilëve është paraqitur kallëzim.
Një kallëzim tjetër penal është dorëzuar kundër ministrit të Drejtësisë, Vlladimir Vujiq, drejtorit të Administratës për Ekzekutimin e Sanksioneve Penale, Mille Jandriq, këshilltares së posaçme të ministrit të Drejtësisë, Millica Radonjiq, si dhe 60 personave të tjerë.
Në mesin e tyre e 60 personave ka drejtues të disa institucioneve korrektuese dhe burgjeve në territorin e Serbisë, zyrtarë të këtyre institucioneve, si dhe funksionarë të lartë, përfaqësues si dhe aktivistë të paidentifikuar të Partisë Progresive Serbe (SNS).
Në kallëzim pretendohet se ata kanë kryer veprat penale të bashkimit me qëllim të kryerjes së veprave penale, keqpërdorimit të pozitës zyrtare, ushtrimit të ndikimit të paligjshëm, dhënies dhe marrjes së ryshfetit në lidhje me votimin, mbledhjes së paautorizuar të të dhënave personale, punës së pakujdesshme në detyrë, si dhe diskriminimit racor dhe formave të tjera të diskriminimit.
Avokati Niniq publikoi fotografi për të cilat pretendon se përbëjnë “prova të pakundërshtueshme materiale në mbështetje të kallëzimit penal dhe të veprimtarisë së grupit të ministrit Nenad Vujiq” lidhur me votimin në burgje.
Prokuroria Publike për Krim të Organizuar tha se edhe për këtë rast i ka dërguar kërkesë Shërbimit për Luftimin e Krimit të Organizuar që të ndërmarrë të gjitha veprimet e nevojshme policore për verifikimin e pretendimeve të paraqitura në kallëzimin penal.
Këtu përfshihet edhe mbledhja e informatave nga të gjithë personat e kallëzuar dhe disa persona të tjerë që mund të kenë njohuri për ngjarjet e përshkruara në kallëzimin penal./ REL.
Mali i Zi ka mbyllur përkohësisht 21 nga gjithsej 33 kapitujt e negociatave për anëtarësim në BE.
Radio Evropa e Lirë
Mali i Zi mund t’i përfundojë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian deri në fund të dhjetorit 2026, ndërsa marrëveshja e anëtarësimit mund të nënshkruhet në qershor të vitit 2027.
Këto afate parashihen në një plan paraprak të Komisionit Evropian.
Plani është pjesë e një udhërrëfyesi që Komisioni Evropian pritet ta publikojë më 4 nëntor për katër vendet që kanë përparuar më së shumti drejt anëtarësimit në BE: Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë.
Sipas dokumentit që siguroi Radio Evropa e Lirë, Mali i Zi pritet t’i mbyllë kapitujt e mbetur të negociatave gjatë dy konferencave ndërqeveritare, në nëntor dhe dhjetor të këtij viti.
Më pas, në pranverën e vitit 2027, pritet të përfundojë hartimi i marrëveshjes së anëtarësimit, e cila mund të nënshkruhet deri në verë, mundësisht në qershor.
Deri tani, Mali i Zi ka mbyllur përkohësisht 21 nga gjithsej 33 kapitujt e negociatave.
Të paktën edhe një kapitull pritet të mbyllet deri në fund të kësaj jave.
Komisioni Evropian, megjithatë, thekson se këto afate nuk janë përfundimtare.
Sipas tij, përparimi i negociatave do të varet nga sa shpejt Mali i Zi i përmbush kushtet për anëtarësim.
Komisioni sqaron, gjithashtu, se plani nuk garanton përfundimin e negociatave apo nënshkrimin e marrëveshjes brenda afateve të parashikuara.
Vendimet përkatëse do të varen edhe nga institucionet e BE-së, përfshirë Këshillin e BE-së, Komisionin Evropian dhe Parlamentin Evropian.
Dy konferenca ndërqeveritare deri në fund të vitit
Mali i Zi synon t’i mbyllë të gjithë kapitujt e negociatave me Bashkimin Evropian deri në fund të këtij viti. Për këtë qëllim, janë planifikuar dy konferenca ndërqeveritare, në nëntor dhe dhjetor.
Sipas udhërrëfyesit të Komisionit Evropian, në konferencën e nëntorit pritet të mbyllen përkohësisht pesë kapituj:
Energjia
Politika e transportit
Siguria ushqimore, politikat veterinare dhe fitosanitare
Tatimet
Lëvizja e lirë e mallrave
Komisioni planifikon që konferencat e fundit ndërqeveritare të mbahen në dhjetor, kur pritet të mbyllen kapitujt e mbetur:
Shërbimet financiare
Politika rajonale dhe koordinimi i fondeve strukturore
Mjedisi dhe ndryshimet klimatike
Politika e jashtme, e sigurisë dhe e mbrojtjes
Dispozitat financiare dhe buxhetore
Gjyqësori dhe të drejtat themelore (kapitulli 23)
Drejtësia, liria dhe siguria (kapitulli 24)
Institucionet dhe çështjet e tjera (kapitujt 34 dhe 35)
Kapitujt 23 dhe 24, që lidhen me sundimin e ligjit, Mali i Zi i ka hapur që në vitin 2013.
Këta janë ndër kapitujt më të rëndësishëm të procesit të anëtarësimit, pasi përparimi në ta ndikon në ritmin e përgjithshëm të negociatave.
Sipas rregullave të BE-së, ata hapen ndër të parët dhe mbyllen të fundit.
Prandaj, edhe në planin e Komisionit Evropian, mbyllja e tyre është paraparë në fazën përfundimtare të negociatave.
Në paketën e zgjerimit, që Komisioni Evropian do ta publikojë të mërkurën, vlerësohet se Mali i Zi ka vazhduar të shënojë përparim në reformat që lidhen me të drejtat themelore, duke përmbushur kriteret përfundimtare për mbylljen e kapitujve 23 dhe 24.
Megjithatë, mbyllja e kapitujve është e përkohshme.
Sipas rregullave të negociatave, marrëveshja për secilin kapitull nuk konsiderohet përfundimtare derisa të arrihet një marrëveshje e përgjithshme për të gjithë kapitujt.
Drafti i marrëveshjes së anëtarësimit në pranverën e vitit 2027
Komisioni Evropian parashikon që hartimi i marrëveshjes për anëtarësimin e Malit të Zi në Bashkimin Evropian të përfundojë në pranverën e vitit 2027.
Për ta arritur këtë, Komisioni duhet ta paraqesë pjesën e mbetur të draftit në fillim të vitit të ardhshëm.
Për hartimin e marrëveshjes është duke punuar një grup i posaçëm pune, i themeluar në prill, i cili mblidhet pothuajse rregullisht në Bruksel.
Më pas, teksti i marrëveshjes duhet të harmonizohet dhe të miratohet nga të gjitha vendet anëtare të BE-së dhe Mali i Zi.
Ai duhet, gjithashtu, të përkthehet në të gjitha gjuhët zyrtare të BE-së dhe në gjuhën malazeze.
Nënshkrimi i marrëveshjes në qershor 2027
Sipas planit paraprak, marrëveshja e anëtarësimit mund të nënshkruhet në qershor të vitit 2027.
Por, përpara nënshkrimit duhet të përmbushen disa kushte:
Legjislacioni themelor i BE-së duhet të përkthehet në gjuhën malazeze dhe përkthimi të rishikohet nga Këshilli i BE-së.
Komisioni Evropian duhet të japë mendim pozitiv për anëtarësimin e Malit të Zi.
Parlamenti Evropian duhet të japë pëlqimin për anëtarësimin.
Këshilli i BE-së duhet të miratojë vendimin për pranimin e Malit të Zi në Bashkimin Evropian.
Mbikëqyrje deri në anëtarësim dhe mundësi për shtyrjen e tij
Marrëveshja e anëtarësimit të Malit të Zi pritet të jetë e para e një gjenerate të re marrëveshjesh, që do të përmbajnë mekanizma më të rreptë mbrojtës, në përputhje me politikën e re të paraanëtarësimit, të publikuar nga Komisioni Evropian më 30 shtator.
Marrëveshja parasheh që BE-ja të vazhdojë ta monitorojë Malin e Zi deri në ditën kur ai të bëhet anëtar i saj.
Për këtë qëllim, dy herë në vit do të përgatiten raporte në formë tabelash për të vlerësuar përparimin e vendit.
Nëse gjatë kësaj periudhe Mali i Zi shënon hapa prapa në përmbushjen e kushteve dhe masat për korrigjimin e problemeve nuk japin rezultat, BE-ja mund ta shtyjë anëtarësimin e tij, si masë të fundit.
Pas nënshkrimit, marrëveshja duhet të ratifikohet nga të gjitha shtetet anëtare të BE-së dhe nga Mali i Zi.
Kroacia, vendi i fundit që iu bashkua Bashkimit Evropian, e nënshkroi marrëveshjen e anëtarësimit në dhjetor të vitit 2011, ndërsa u bë anëtare më 1 korrik 2013.
Qeveria e Malit të Zi ka vendosur si objektiv që vendi të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian deri në vitin 2028.
Deri vonë pothuajse të pamposhtur në pushtet, sot të mundur politikisht, Aleksandar Vuçiq dhe Viktor Orban u shfaqën së bashku në rrjetet sociale me një mesazh: “Do të rikthehemi”.
Ish-presidenti i Serbisë dhe ish-kryeministri i Hungarisë e humbën pushtetin në zgjedhjet e këtij viti – Vuçiq pas 14 vjetësh, ndërsa Orban pas 16 vjetësh.
Këta dy politikanë populistë, që kanë bashkëpunuar ngushtë ndër vite, kanë shumë të përbashkëta.
Humbjeve të tyre zgjedhore u paraprinë akuzat e kundërshtarëve politikë për korrupsion të përhapur, keqpërdorim të pushtetit, pasurim të paligjshëm dhe vënie të institucioneve shtetërore nën kontroll politik.
Megjithatë, siç vlerëson për Radion Evropa e Lirë Millan Niç, hulumtues i lartë në Këshillin Gjerman për Marrëdhënie me Jashtë, dallimi i parë mes tyre vërehet në mënyrën se si reaguan pas humbjes në zgjedhje.
“Viktor Orban, praktikisht, u zhduk nga skena publike për një javë. Ai udhëtoi në Shtetet e Bashkuara për një kampionat futbolli. Kjo kishte pasoja të rënda për moralin e partisë së tij, Fidesz. Partia dukej e demotivuar dhe nuk ishte e qartë se kush po e drejtonte në të vërtetë”, thotë Niç.
Sipas tij, mbështetja publike për Fideszin ra ndjeshëm pas zgjedhjeve, me rreth 10 deri në 15 për qind.
Ish-presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq.
Niç thotë se Vuçiq arriti ta shmangte këtë gabim.
“Nëse e ndiqni komunikimin e tij publik, do të shihni se ai u drejtohet kryesisht votuesve të vet, strukturave partiake dhe rrjeteve të ndryshme joformale të lidhura me sistemin e tij politik”, thotë ai.
Edhe pse pushteti mbetet formalisht në duart e Partisë Përparimtare Serbe të Vuçiqit deri në formimin e Qeverisë dhe Parlamentit të ri, ditët pas zgjedhjeve u karakterizuan nga shtimi i aktiviteteve të prokurorive, arrestime të zyrtarëve të lartë të policisë dhe hetime mbi punën e institucioneve shtetërore.
“Miq në kohë të vështira”
Një javë pas zgjedhjeve në Serbi, Orban e vizitoi Vuçiqin në shtëpinë e prindërve të tij, në periferi të Beogradit.
Në një video të publikuar në rrjetet sociale, ata thanë se “miqtë e vërtetë bëhen edhe më të afërt në kohë të vështira”.
Sa u përket përfitimeve që mund t’i kenë dy liderët populistë nga bashkëpunimi politik, tani kur janë në opozitë, Niç thotë se ngjashmëritë mes sistemeve të tyre politike i shtyjnë ta vazhdojnë atë bashkëpunim.
“Kjo është në interesin e të dyve, sepse kanë edhe marrëdhënie të ngushta personale. Mendoj se vazhdimi i bashkëpunimit të tyre nuk duhet ta befasojë askënd”, thotë ai.
“Por, duhet pasur parasysh se ata kanë mësuar nga njëri-tjetri shumë kohë përpara këtyre zhvillimeve politike. Kanë shkëmbyer përvoja, përfshirë edhe strategjitë zgjedhore, por kjo nuk i ka ndaluar të pësojnë humbje politike”, thotë Niç.
Çfarë i bashkon?
Politikat populiste, mbështetja e ndërsjellë dhe lidhjet e ngushta që Orban dhe Vuçiq i theksojnë vazhdimisht në publik.
Vuçiq dhe Orban duke ngrënë byrek në një furrë buke në Suboticë, në veri të Serbisë, më 27 nëntor 2025.
Po ashtu, të dy janë përballur me kritika të ashpra nga Brukseli për cenimin e demokracisë në vendet e tyre.
Jozef Makai, gazetar i gazetës Atlatszo dhe ligjërues në Universitetin Kodolanyi në Sekeshfehervar, thotë se bëhej fjalë për regjime hibride, ku ekzistonte një “fasadë e demokracisë”, ndërsa shteti dhe mediat ishin vënë nën kontroll politik.
“Të dyja sistemet mbështeteshin te një lider i fortë, nacionalist, që pretendonte se mbronte interesat e shtetit dhe të kombit”, thotë ai, duke theksuar se, pavarësisht ngjashmërive, këto dy regjime nuk ishin identike.
Një tjetër e përbashkët e tyre është miqësia dhe bashkëpunimi me presidentin rus, Vladimir Putin, presidentin kinez, Xi Jinping, si dhe me ish-presidentin e Republikës Sërpska, Millorad Dodik.
Dy ish-liderët i lidhin edhe projektet e përbashkëta mes dy shteteve, të cilat u shoqëruan me akuza për mungesë transparence, korrupsion dhe marrëveshje të arritura përmes lidhjeve personale.
Një prej tyre ishte modernizimi i linjës hekurudhore Budapest-Beograd, i realizuar nga një kompani kineze në bazë të marrëveshjeve të nënshkruara me qeveritë e të dyja vendeve.
Qeveritë e reja në Serbi dhe Hungari kanë paralajmëruar se do t’i rishikojnë kontratat dhe marrëveshjet e arritura nga paraardhësit e tyre.
Çfarë ndryshoi në Hungari pas ndërrimit të pushtetit?
Në muajt pasi Peter Magyar dhe partia e tij, Tisza, morën pushtetin, nisi procesi i përcaktimit të përgjegjësisë së ish-zyrtarëve shtetërorë.
Me vendim të Parlamentit hungarez, u themelua Zyra Kombëtare për Rikthimin dhe Mbrojtjen e Pasurisë.
Kjo zyrë ka kompetencën dhe detyrën të hetojë keqpërdorimet dhe menaxhimin jotransparent të fondeve publike, si dhe të rikthejë në pronësi të shtetit pasurinë që është tjetërsuar në mënyrë të paligjshme.
Në tetor u arrestua ish-guvernatori i Bankës Qendrore, Gyorgy Matolcsy, një nga bashkëpunëtorët e ngushtë të Orbanit.
Ai u arrestua nën dyshimet për mashtrime financiare dhe keqpërdorim të fondeve publike.
“Kjo ishte e paimagjinueshme. Nëse dikush do të më thoshte se, para zgjedhjeve, kishte menduar që Matolcsy do t’i kalonte Krishtlindjet e këtij viti në paraburgim, do ta kisha të vështirë ta besoja”, thotë Makai.
Sipas tij, është joreale të pritet që të gjithë ata që “e kanë plaçkitur shtetin për 16 vjet”, të përfundojnë në burg brenda natës.
“Nuk mund të hapësh një rast dhe të thuash se po e gjykojmë Orbanin, sepse ishte kryeministër për 16 vjet dhe krijoi sistemin që krijoi. Kjo nuk është drejtësi revolucionare, por shtet ligjor që bën punën e vet. Secili duhet të gjykohet në një rast të veçantë dhe kjo kërkon kohë”, thotë ai.
Hungaria është bërë, gjithashtu, pjesë e Zyrës së Prokurorit Publik Evropian (EPPO), duke hapur rrugën për hetimin e pretendimeve për keqpërdorimin e fondeve të Bashkimit Evropian gjatë qeverisjes së Orbanit.
A po ngushtohet rrethi i Orbanit?
Makai kujton “aferën e konvojit të arit” të marsit të këtij viti, kur njësia kundër terrorizmit (TEK), në prag të zgjedhjeve parlamentare, ndaloi automjetet e blinduara të bankës shtetërore të kursimeve të Ukrainës, të cilat po transportonin para dhe ar nga Austria drejt Ukrainës, sipas procedurave të zakonshme.
Zyrtarët ukrainas u ndaluan dhe rasti u bë një nga temat kryesore të fushatës zgjedhore të Orbanit, gjatë së cilës ai e akuzonte Ukrainën për ndërhyrje në zgjedhje.
Hetimet e zhvilluara pas ndryshimit të pushtetit konstatuan se veprimet e autoriteteve hungareze, kishin qenë të pabazuara.
Më pas nisi një hetim për të verifikuar dyshimet se ish-kryeministri hungarez kishte urdhëruar personalisht sekuestrimin e ngarkesës.
“Po shohim se ky ishte një operacion në shërbim të zgjedhjeve dhe fushatës elektorale. Ky është një rast ku hetimet i janë afruar mjaft Orbanit dhe mendoj se mund ta vënë në një pozitë shumë të vështirë”, thotë Makai.
Ai shton se është “e vështirë të thuhet” nëse Orban sot ndihet i qetë në vendin e tij, duke pasur parasysh hetimet që po zhvillohen për keqpërdorimin e fondeve publike.
“Por, ajo që shohim është se vajza dhe dhëndri i tij janë zhvendosur në Londër. Ata kanë filluar gjithashtu të shesin një pjesë të perandorisë së tyre të biznesit”, thotë Makai.
“Mendoj se po përpiqen të tërhiqen dhe kjo mund të jetë një shenjë se duan të jenë diku tjetër, ku ndoshta ndihen pak më të sigurt”, sipas tij.
Çfarë po ndodh në Serbi pas zgjedhjeve?
Në ditët e para pas humbjes zgjedhore të Partisë Përparimtare Serbe, nisën hetimet për punën e deritanishme të institucioneve publike.
Po ashtu, u ndalua Davor Macura, pronar i Alta Bankës, me seli në Beograd.
Macura, i afërt me Partinë Përparimtare Serbe, është një nga katër biznesmenët serbë për të cilët kongresisti republikan amerikan, Joe Wilson, ka kërkuar vendosjen e sanksioneve, përmes një letre drejtuar sekretarit amerikan të Shtetit, Marco Rubio.
Dy ditë para arrestimit të tij, Banka Qendrore e Serbisë ia hoqi Alta Bankës licencën e operimit.
Autoritetet konstatuan se gjendja financiare e Alta Bankës ishte përkeqësuar ndjeshëm dhe se mund të përkeqësohej edhe më tej.
Prokuroria për Krim të Organizuar e Serbisë nisi të hetojë dyshimet për transferimin e parave të bankës jashtë vendit.
Vetë Vuçiq deklaroi se nuk i frikësohet arrestimit, pasi, sipas tij, nuk ka nënshkruar dokumente apo marrë vendime që lidhen me paratë.
“Unë nuk nënshkruaj asgjë dhe nuk merrem fare me çështje që kanë të bëjnë me paratë. Prandaj, nuk mund të gjendet asgjë kundër meje në këtë drejtim”, tha Vuçiq më 1 nëntor për televizionin Pink, i cili prej vitesh mbështet Partinë Përparimtare Serbe.
Sipas Niçit, përshtatja me rrethanat e reja politike ka qenë më e vështirë për Orbanin sesa për Vuçiqin.
“Vuçiq ka më shumë mundësi ta ruajë ndikimin e tij politik, sepse ende nuk e ka lëshuar plotësisht pushtetin”, thotë ai.
“Ajo që ndodhi në Hungari brenda një muaji apo një muaji e gjysmë pas zgjedhjeve, ndoshta do të ishte skenari më i mirë i mundshëm për Serbinë dhe Listën Studentore. Në Hungari, Fidesz ia dorëzoi vërtet Qeverisë së re ministritë dhe administratën shtetërore. Pra, kishte një dorëzim të plotë të pushtetit”, shton Niç.
Kundërshtarë të ndryshëm politikë
Si regjimi i Vuçiqit, ashtu edhe ai i Orbanit, u karakterizuan nga “dobësimi dhe pothuajse zhdukja e opozitës tradicionale”, thotë Makai.
“Më pas, në Serbi u shfaqën studentët, ndërsa në Hungari Peter Magyar. Ata arritën ta tronditnin sistemin, duke i vënë papritur pushtetet e atëhershme përballë një sfide të re, së cilës nuk dinin si t’i përgjigjeshin”, thotë Makai.
Megjithatë, kundërshtarët politikë që i mundën në zgjedhje, dallojnë nga njëri-tjetri.
Orbanin dhe partinë e tij, Fidesz, i mundi një ish-bashkëpartiak i tij.
Dy vjet para zgjedhjeve, Magyar u distancua nga partia në pushtet, të cilën e akuzoi për korrupsion dhe përhapje të propagandës.
Në zgjedhje, ai udhëhoqi partinë proevropiane të qendrës së djathtë, Tisza, e cila shënoi fitore bindëse.
Në anën tjetër, regjimin e Vuçiqit e mundi një lëvizje studentore, pa një udhëheqës të qartë dhe pa përvojë të mëparshme politike.
Studentët i përzgjodhën kandidatët e tyre në mbledhje të hapura studentore, nga radhët e profesorëve universitarë, mësimdhënësve, juristëve, fermerëve, artistëve dhe sportistëve.
Protestat u nxitën nga vdekja e 16 personave, pas shembjes së një strehe betoni në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit, më 1 nëntor 2024, vetëm katër muaj pasi stacioni ishte përuruar për herë të dytë pas rinovimit.
Në të dyja ceremonitë e përurimit morën pjesë zyrtarë shtetërorë, ndërsa në të parën ishin të pranishëm edhe Aleksandar Vuçiq dhe Viktor Orban.
Kontribuoi: Millosh Teodoroviq; përktheu: Valona Tela
Katër nxënës shqiptarë janë ndaluar nga policia në qytetin e Kotorrit në Mal të Zi, pasi ata kanë bërë simbolin e shqiponjës me duar në rrugë. Ngjarja ka ndodhur rreth orës 17:30 të ditës së djeshme, kur një grua e moshuar malazeze u ka kërkuar të ndërprisnin veprimin.
Sipas informacionit zyrtar, gruaja u është drejtuar nxënësve në gjuhën malazeze, por ata nuk e kanë kuptuar kërkesën e saj dhe kanë vijuar të bëjnë simbolin e shqiponjës. Në vijim, ajo ka njoftuar policinë dhe ka bërë kallëzim, duke pretenduar se ishte kërcënuar prej tyre, raporton gazetarja Klodiana Lala.
Pas marrjes së denoncimit dhe deklarimit me shkrim të gruas, policia e Kotorrit ka shoqëruar katër të rinjtë dhe ka vendosur ndalimin e tyre, nën dyshimin për kundërvajtjen e nxitjes së urrejtjes kombëtare.
Sipas informacionit të përcjellë nga autoritetet malazeze, katër nxënësit do dalin sot, më 1 nëntor përpara gjykatës kompetente, ku do të shqyrtohet çështja e tyre. bw
Ilija Srdanoviq nga Lista Studentore feston pas shpalljes së rezultateve preliminare më 25 tetor. Foto:Marko Djurica (Reuters)
Amos Chapple, Shërbimi i Ballkanit i REL-it
Dejan Shoshkiq është ekonomist dhe ka shërbyer si guvernator i Bankës Kombëtare të Serbisë nga viti 2010 deri më 2012. Ai është ndër të paktët anëtarë të listës me përvojë në poste të larta shtetërore. Që nga dorëheqja nga Banka Kombëtare, ai e ka denoncuar shpesh korrupsionin në vend, për të cilin ka thënë se është “shumë më i përhapur [në Serbi] sesa në vendet fqinje”.
Shoshkiq, 59 vjeç, është zotuar se një qeveri e Listës Studentore do t’i largojë “kuadrot e këqija” nga postet shtetërore dhe do të nisë hetime për pronat në zotërim të zyrtarëve publikë. Ai është zotuar, gjithashtu, se lista do t’i përshpejtojë reformat e nevojshme për anëtarësimin e Serbisë në Bashkimin Evropian, ndërsa vendimi përfundimtar për anëtarësim do të merrej përmes referendumit.
Lista Studentore, një grupim politik me 250 përfaqësues që sapo fitoi zgjedhjet parlamentare në Serbi, ka shmangur qëllimisht përcaktimin e një udhëheqësi. Ndërsa ende nuk dihet se kush do të jetë kryeministri i Serbisë, më poshtë janë disa nga personalitetet e njohura që përfaqësojnë këtë lëvizje.
Lista Studentore, një grupim politik me 250 përfaqësues që sapo fitoi zgjedhjet parlamentare në Serbi, ka shmangur qëllimisht përcaktimin e një udhëheqësi. Ndërsa ende nuk dihet se kush do të jetë kryeministri i Serbisë, më poshtë janë disa nga personalitetet e njohura që përfaqësojnë këtë lëvizje.
Dejan Shoshkiq
Dejan Shoshkiq është ekonomist dhe ka shërbyer si guvernator i Bankës Kombëtare të Serbisë nga viti 2010 deri më 2012. Ai është ndër të paktët anëtarë të listës me përvojë në poste të larta shtetërore. Që nga dorëheqja nga Banka Kombëtare, ai e ka denoncuar shpesh korrupsionin në vend, për të cilin ka thënë se është “shumë më i përhapur [në Serbi] sesa në vendet fqinje”.
Shoshkiq, 59 vjeç, është zotuar se një qeveri e Listës Studentore do t’i largojë “kuadrot e këqija” nga postet shtetërore dhe do të nisë hetime për pronat në zotërim të zyrtarëve publikë. Ai është zotuar, gjithashtu, se lista do t’i përshpejtojë reformat e nevojshme për anëtarësimin e Serbisë në Bashkimin Evropian, ndërsa vendimi përfundimtar për anëtarësim do të merrej përmes referendumit.
Shoshkiq i ka kritikuar sanksionet perëndimore ndaj Rusisë dhe ka kërkuar që Brukseli ta rishikojë qasjen ndaj Kremlinit.
Ilija Srdanoviq
Ilija Srdanoviq është kardiolog dhe profesor në Universitetin e Novi Sadit. Ai është 56 vjeç dhe në shtator u emërua bartës i Listës Studentore.
Srdanoviq nuk e ka përjashtuar mundësinë që të marrë postin e kryeministrit, por ka thënë se lista ka “më shumë se një kandidat për secilin post”. Sipas tij, grupimi politik do t’i japë përparësi luftës kundër “krimit të organizuar dhe korrupsionit”. Ai i ka mbështetur pretendimet e Serbisë ndaj Kosovës dhe ka thënë se vendimin për anëtarësimin e mundshëm të Serbisë në BE “do ta marrin qytetarët”.
Dejan Bodiroga
Dejan Bodiroga, ish-yll i basketbollit, aktualisht është president i Euroligës së Basketbollit, me seli në Spanjë.
Mediat serbe e kanë cilësuar 53-vjeçarin si “emrin më të njohur” të listës, ndonëse qëndrimet e tij politike mbeten të paqarta. Ai e ka dënuar trajtimin e protestuesve studentë nga qeveria dhe paraqitjen e tyre si “terroristë”. Gjatë tubimeve protestuese, ai u ka bërë thirrje protestuesve të “luftojnë për liri, për dinjitet, për një shoqëri ku nuk do të ketë urrejtje apo përçarje, por respekt të ndërsjellë, drejtësi dhe solidaritet”.
Estela Radonjiq Zhivkov
Estela Radonjiq Zhivkov është eksperte e trashëgimisë kulturore, e cila u bë një nga figurat kryesore të skandalit që shpërtheu lidhur me planet për ndërtimin e një hoteli me markën Trump në vendin ku ndodhet ndërtesa e Shtabit të Përgjithshëm në Beograd, e dëmtuar nga bombardimet e NATO-s.
Si zëvendësdrejtoreshë e Institutit Republikan për Mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës në Serbi, Zhivkov e akuzoi qeverinë se kishte shkelur ligjin për trashëgiminë kulturore për t’i hapur rrugë projektit. Më pas, ajo u shkarkua nga posti i zëvendësdrejtoreshës.
Ajo ka thënë se përparësia e saj në një qeveri të Listës Studentore do të jetë “rikthimi i pavarësisë dhe integritetit profesional në institucionet e mbrojtjes së trashëgimisë”, si dhe garantimi që ekspertët të mund të marrin vendime “vetëm në bazë të ligjit dhe rregullave të profesionit, pa presione politike dhe ekonomike”.
Zoran Gjajiq
Inxhinieri Zoran Gjajiq ishte ndër të parët që fajësoi publikisht korrupsionin për shembjen vdekjeprurëse të strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad. Gjatë angazhimit të tij në këtë objekt si konsulent për punimet me gur — që përfundoi më 2023 — ai fotografoi dhe raportoi atë që e konsideronte cilësi të dobët të punimeve, që përbënte rrezik.
Gjajiq, 71 vjeç, ka shprehur kritika të ashpra ndaj ish-udhëheqësit serb, Aleksandar Vuçiq. Ai u arrestua në prill të vitit 2025, pasi u bëri thirrje njerëzve të votonin për dënimin me vdekje të presidentit të atëhershëm. Pas fitores së Listës Studentore në zgjedhje, ai u zotua se Vuçiq do të përballej me akuza për tradhti të lartë dhe shkroi se “po vjen koha e së vërtetës dhe e drejtësisë!”.
Tihomir Staniq
Tihomir Staniq është aktor i lindur në territorin e Bosnje e Hercegovinës së sotme, i cili ka luajtur në më shumë se 130 prodhime filmike dhe televizive. Në tetor të vitit 2025, aktori 65-vjeçar dha dorëheqje nga Akademia e Arteve në Beograd, bashkë me disa kolegë, për shkak të asaj që e përshkruan si “shkelje të rëndë të praktikës dhe integritetit akademik, që kulmoi me kërcënime ndaj studentëve”.
Aktori veteran ka kërkuar largimin e ndikimit politik nga institucionet kulturore të Serbisë dhe ka thënë se qeveria e Vuçiqit “filloi të përcaktonte se kush do ta drejtonte teatrin, si do të funksiononte ai, kush do të punonte e kush jo, kujt do t’i jepej një mundësi dhe kush do të ndëshkohej”.
SERBI- Një grup personash të identifikuar si mbështetës të “Listës së studentëve” në Serbi ka hyrë me forcë mbrëmjen e së hënës në ambientet e televizionit “Informer TV”, një media e njohur për qëndrimet e saj në mbështetje të ish-presidentit Aleksandër Vuçiç.
Personat kanë shkaktuar dëme në ambientet e televizionit dhe janë përplasur fizikisht me gazetarët dhe punonjësit që ndodheshin brenda ndërtesës. Pas incidentit, televizioni “Informer TV” reagoi përmes një postimi në faqen e tij online, duke ironizuar mbështetësit e studentëve dhe premtimet e tyre për një shoqëri më të mirë.
“Meqenëse dhuna shënoi të gjithë fushatën e tyre, nuk mund të prisnim asgjë më të mirë”, shkroi televizioni, duke e lidhur ngjarjen me pretendimet e tij për mënyrën se si ishte zhvilluar fushata zgjedhore.
Ngjarja shkaktoi reagime edhe në skenën politike serbe. Ish-presidenti Aleksandër Vuçiç e cilësoi sulmin si të turpshëm, ndërsa incidenti riktheu vëmendjen te tensionet mes mbështetësve të lëvizjes studentore dhe mediave që mbështesin pushtetin e mëparshëm.
Pas hyrjes në “Informer TV”, grupi u pa duke iu drejtuar edhe ambienteve të televizionit “TV Pink”, një tjetër media e njohur për mbështetjen ndaj Vuçiçit. Megjithatë, ndërhyrja e policisë pengoi hyrjen e tyre në këtë televizion./Dosja.al
Kryeministri i Hungarisë Peter Magyar ka përshëndetur fitoren e listës së mbështetur nga studentët në Serbi dhe e ka krahasuar atmosferën në rrugët serbe me atë që pasoi fitoren e tij politike në Hungari.
Në një reagim në rrjetet sociale, Magyar bëri të ditur se kishte kontaktuar përmes telefonit drejtuesit e listës studentore dhe u përcolli urimet dhe u garantoi mbështetjen e Hungarisë.
Magyar shkruan se pamjet e festimeve në rrugët e Serbisë i zgjuan ndjesi nostalgjie, duke kujtuar atmosferën që shoqëroi fitoren e tij në Hungari.
“Epo, a nuk më pushtoi një ndjenjë nostalgjie kur pashë pamjet që vinin nga Serbia gjatë natës?
Është simbolike që ajo nga Budapesti mbërriti në Beograd më shpejt se trenat…
I urova menjëherë me telefon drejtuesit e “Listës së Studentëve”, të cilët fituan në zgjedhjet serbe. I sigurova për mbështetjen e Hungarisë. U gëzova shumë kur dëgjova se sa forcë u dha fitorja jonë e prillit në këtë betejë të vështirë.
Në Serbi, Aleksandar Vuçiç pranoi humbjen. “Lista e Studentëve Universitarë” ka siguruar shumicën absolute në zgjedhje. Në rrugët e Serbisë nisi një festë mbarëkombëtare. Ju duket e njohur?”, shkruan ai në disa postime në rrjetet sociale.
Një tragjedi me 16 viktima në Novi Sad u bë pikënisja e një lëvizjeje studentore që ndryshoi skenën politike të Serbisë. Ajo që nisi si një kërkesë për drejtësi dhe ndëshkimin e përgjegjësve të shembjes së strehës së një stacioni hekurudhor, u shndërrua në një revoltë kombëtare kundër korrupsionit dhe mënyrës së qeverisjes së vendit. Pas gati dy vitesh protestash, bllokimesh universitetesh dhe mobilizimi qytetar, Lista Studentore arriti, sipas rezultateve paraprake të raportuara, të fitonte zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026, duke mposhtur forcën politike të presidentit Aleksandar Vuçiç.
Në krye të listës që sfidoi pushtetin e Vuçiçit u vendos Ilija Srdanoviç, kardiolog dhe profesor në Fakultetin e Mjekësisë në Novi Sad. Përkrah tij u rreshtuan figura të njohura të jetës publike serbe, mes tyre legjenda e basketbollit Dejan Bodiroga, aktori Tihomir Staniç dhe ish-guvernatori i Bankës Kombëtare të Serbisë, Dejan Shoshkiç.
Një profesor, një sportist, një aktor dhe një ekonomist, të ardhur nga fusha të ndryshme, u bashkuan në një projekt politik që lindi nga protestat studentore dhe jo nga strukturat tradicionale partiake.
Por rruga që i çoi studentët drejt kutive të votimit nisi shumë më herët, më 1 nëntor 2024, kur shembja e një strehe betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave.
Tragjedia tronditi opinionin publik serb dhe ngriti pikëpyetje të shumta mbi sigurinë e objektit, cilësinë e punimeve të rindërtimit dhe përgjegjësinë e institucioneve shtetërore.
Studentët kërkuan transparencë dhe hetim të plotë të ngjarjes. Kritikët e qeverisë ngritën dyshime se pas tragjedisë qëndronin korrupsioni, abuzimet me fondet publike dhe mungesa e kontrollit mbi projektet infrastrukturore.
Protestat nisën në universitete, por shumë shpejt u përhapën në qytete të ndryshme të Serbisë. Studentëve iu bashkuan pedagogë, fermerë, aktorë, juristë dhe mijëra qytetarë që kërkonin përgjegjësi institucionale dhe ndryshime politike.
Në mars të vitit 2025, Beogradi u përfshi nga një prej demonstratave më të mëdha të viteve të fundit. Rrugët e kryeqytetit u mbushën me protestues, ndërsa kërkesat për drejtësi lidhur me tragjedinë e Novi Sadit u zgjeruan në një lëvizje kundër korrupsionit dhe përqendrimit të pushtetit.
Ndryshe nga partitë tradicionale opozitare, studentët vendosën të mos kishin një udhëheqës të vetëm. Vendimet merreshin përmes asambleve universitare, ku pjesëmarrësit diskutonin dhe votonin për hapat e ardhshëm të protestës.
Kjo mënyrë organizimi i dha lëvizjes një strukturë kolektive dhe synonte të ruante pavarësinë e saj nga partitë politike.
Me kalimin e kohës, studentët vendosën që kërkesat e tyre të mos mbeteshin vetëm në rrugë, por të përfaqësoheshin edhe në institucionet shtetërore. Për këtë arsye, ata ndërmorën hapin për të hyrë në garën zgjedhore.
Në vend që të kandidonin vetëm aktivistë studentorë, u përzgjodhën personalitete të njohura nga fusha e arsimit, shëndetësisë, sportit, kulturës dhe ekonomisë. Kështu u krijua Lista Studentore, një alternativë politike që synonte të përfaqësonte kërkesat e protestuesve.
Programi i saj u mbështet në 11 pika, ku përfshiheshin lufta kundër korrupsionit, forcimi i shtetit ligjor, hetimi i abuzimeve ndaj protestuesve, largimi i zyrtarëve të përfshirë në shkelje dhe ndryshime në drejtimin e mediave publike e ndërmarrjeve shtetërore.
Studentët kërkuan gjithashtu krijimin e një njësie të posaçme policore për arrestimin e personave përgjegjës për shkeljet e ligjit.
Një element tjetër i strategjisë së tyre ishte distancimi nga partitë tradicionale opozitare. Lëvizja nuk pranoi të shkrihej në koalicione me to, ndërsa disa forca opozitare vendosën të tërhiqeshin nga gara për t’i dhënë mbështetje Listës Studentore.
Në këtë mënyrë, studentët arritën të krijonin një profil të pavarur politik dhe të tërhiqnin mbështetjen e qytetarëve që kërkonin një alternativë ndaj pushtetit të Vuçiçit dhe opozitës tradicionale.
Pas gati dy vitesh mobilizimi, më 25 tetor 2026, beteja politike u zhvendos përfundimisht në kutitë e votimit.
Sipas rezultateve paraprake të raportuara, Lista Studentore siguroi 51.47% të votave, ndërsa lista e mbështetur nga Aleksandar Vuçiç mori 40.42%.
Vetë presidenti serb pranoi humbjen, ndërsa sipas vlerësimeve të tij, Lista Studentore pritej të siguronte nga 135 deri në 140 mandate në parlamentin me 250 deputetë, duke marrë shumicën e nevojshme për të formuar qeverinë.
Rezultati u prit me festime në selinë e Listës Studentore, ku kandidatët dhe mbështetësit kënduan së bashku këngën “Srbija se budi”, që në shqip do të thotë “Serbia po zgjohet”.
Për Aleksandar Vuçiçin, i cili kishte drejtuar Serbinë si kryeministër ose president që prej vitit 2014, rezultati shënoi një humbje të rëndësishme politike pas më shumë se një dekade dominimi.
Për studentët, fitorja e raportuar ishte kulmi i një rrugëtimi që nisi me kërkesat për drejtësi pas tragjedisë së Novi Sadit dhe vijoi me protesta masive, bllokime universitetesh dhe organizim në të gjithë vendin.
Megjithatë, kalimi nga protesta në qeverisje përbën një sfidë të re. Përfaqësuesit e Listës Studentore do të duhet të përballen me përgjegjësinë e drejtimit të institucioneve, të cilat për gati dy vjet i kishin kritikuar për korrupsion, mungesë transparence dhe abuzim me pushtetin.
Lufta kundër korrupsionit, garantimi i pavarësisë së institucioneve dhe rikthimi i besimit të qytetarëve te shteti mbeten ndër pritshmëritë kryesore ndaj forcës së re politike.
Nga tragjedia e 1 nëntorit 2024 në Novi Sad deri te zgjedhjet e 25 tetorit 2026, lëvizja studentore përshkoi një rrugë të gjatë, duke e kthyer kërkesën për drejtësi në një projekt politik kombëtar.
Tashmë, sfida nuk është më vetëm ndryshimi i pushtetit, por edhe përmbushja e premtimeve për një mënyrë tjetër qeverisjeje në Serbi. bw
Mijëra studentë dhe qytetarë kanë mbushur rrugët e Beogradit në një demonstrim masiv mbështetjeje për lëvizjen studentore, vetëm pak ditë përpara zgjedhjeve parlamentare të së dielës, më 25 tetor.
Kryeqyteti serb është kthyer në qendrën e mobilizimit kundër pushtetit të Aleksandar Vuçiçit, ndërsa pjesëmarrës nga qytete të ndryshme kanë mbërritur për tubimin përmbyllës të Listës Studentore. Gara pritet të jetë e fortë, me raportimet për sondazhet që flasin për një përballje të ngushtë mes studentëve dhe Partisë Progresive Serbe.
Sheshi kryesor në qytet është pika kryesore e grumbullimit, ku studentët dhe mbështetësit e tyre synojnë të japin një mesazh të fuqishëm përpara hapjes së kutive të votimit. Tubimi zhvillohet nën sloganin “Fitorja po thërret”, duke pasqyruar pritshmëritë e lëvizjes për të sjellë ndryshim politik pas një periudhe të gjatë protestash dhe mobilizimi qytetar.
Studentet2
Mbërritja në Beograd është paraprirë nga marshime disaditore, me kolona studentësh dhe qytetarësh të nisura nga disa pjesë të Serbisë. Pjesëmarrës nga Shabaci, Valeva, Gornji Milanovaci, Novi Sadi dhe Zajeçari kanë udhëtuar drejt kryeqytetit për t’iu bashkuar tubimit. Grupi i nisur nga Zajeçari ka përshkuar rreth 240 kilometra në këmbë gjatë gjashtë ditëve, përpara se të mbërrinte në Beograd.
Përgjatë rrugës, marshuesit janë pritur nga qytetarë që kanë dalë për t’i përshëndetur dhe për t’u ofruar ushqim e pije. Pritje të mëdha janë organizuar edhe në lagje të ndryshme të kryeqytetit, ku kolonave u janë bashkuar mbështetës të tjerë. Për shumë pjesëmarrës, mbërritja në Beograd shënon kulmin e një angazhimi që tashmë po përqendrohet te votimi i së dielës.
Përpara Rektoratit të Universitetit të Beogradit, studentët janë pritur me duartrokitje, muzikë dhe fishekzjarrë. Nga turma janë dëgjuar thirrjet “Fitore”, “Ai ka marrë fund” dhe “Vuçiçi iku”, ndërsa pjesëmarrësit kanë shprehur shpresën se zgjedhjet do të hapin rrugën për ndryshimin që kërkojnë.
Lëvizja studentore, e ‘lindur’ pas tragjedisë së shembjes së strukturës në stacionin hekurudhor të Novi Sadit në vitin 2024, është shndërruar në një sfidë të rëndësishme politike për pushtetin. Protestat kundër korrupsionit dhe kërkesat për përgjegjësi institucionale kanë nxitur një mobilizim më të gjerë, duke bashkuar studentë, pedagogë dhe qytetarë.
Tashmë, përballja zhvendoset nga rrugët drejt kutive të votimit. Lista Studentore kërkon ta shndërrojë pjesëmarrjen masive në mbështetje elektorale, në një garë që po ndiqet me vëmendje për shkak të peshës që mund të ketë për të ardhmen politike të Serbisë. Mobilizimi në Beograd është demonstrimi i fundit i madh i forcës së saj përpara së dielës, kur qytetarët do të vendosin me votë për përbërjen e parlamentit të ri.
“Nëse Edi Rama do të zhvillonte zgjedhje tani, do t’i humbiste ato”. Kjo është deklarata që ish-presidenti serb Aleksandër Vuçiç ka bërë gjatë një debati televiziv, ku ka komentuar situatën në Shqipëri dhe protestat kundër qeverisë së mikut të tij politik.
Duke marrë shkas dhe nga protestat masive në Serbi, ku rinia dhe qytetarët shpërthyen nëpër sheshe, duke detyruar Vuçiçin që të jepte dorëheqje, ish-presidenti tha se kryeministri shqiptar ka gabuar duke u treguar tepër i butë me protestuesit.
“Ka bërë një gabim. Edi besoi më gjatë se unë se mund t’i zbuste me diçka. Dhe gaboi, humbi kohë. Dhe ata tani… nëse e detyrojnë të shpallë zgjedhje, do ta ketë shumë të vështirë t’i fitojë ato zgjedhje. Tani gjithçka më duket irracionale. Sepse ai është një nga asetet më të mëdha të Shqipërisë, pavarësisht se si e sheh secili këtë.”, pohoi Vuçiç.
Në këtë kontekst, ish-presidenti serb ka paralajmëruar rrezikun e humbjes së zgjedhjeve për Ramën, ndërsa ka mbajtur një qëndrim mbështetës ndaj tij përballë protestave. bw
Kryeministri i Kroacisë, Andrej Pllenkoviq (majtas) dhe homologu i tij nga Mali i Zi, Millojko Spajiq, në Bled, më 1 shtator 2025.
Radio Evropa e Lirë
Kroacia u ka dërguar vendeve anëtare të Bashkimit Evropian një dokument, në të cilin paraqet qëndrimin e saj kombëtar për çështjet e pazgjidhura me Malin e Zi.
Në të, Zagrebi rendit kushtet që Mali i Zi duhet t’i përmbushë përpara se të anëtarësohet në bllokun evropian.
Një pjesë të këtyre kërkesave, Kroacia i lidh drejtpërdrejt me mbylljen e kapitujve negociues 23 (Gjyqësori dhe të drejtat themelore) dhe 31 (Politika e jashtme, e sigurisë dhe e mbrojtjes).
Siç mëson Radio Evropa e Lirë nga burime diplomatike, Kroacia ua ka përcjellë dokumentin vendeve të tjera anëtare në fillim të kësaj jave.
Në dokumentin që siguroi REL-i, thuhet se çështjet kryesore të pazgjidhura “duhet të zgjidhen përpara se Mali i Zi të anëtarësohet në Bashkimin Evropian”.
Zagrebi thekson se përparimi konkret në këto çështje është vendimtar për sigurimin e mbështetjes së gjerë publike, politike dhe parlamentare në Kroaci, përfshirë ratifikimin e Traktatit të Anëtarësimit të Malit të Zi në BE.
Gjashtë kërkesat në kuadër të Kapitullit 23
Shumica e kërkesave lidhen me pasojat e luftërave të viteve 1990 dhe janë përfshirë në Kapitullin 23.
Ky kapitull, së bashku me Kapitullin 24, është njëri nga dy kapitujt kryesorë që kanë të bëjnë me sundimin e ligjit.
Në negociatat e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, këta dy kapituj hapen të parët dhe mbyllen të fundit, ndërsa përparimi në ta përcakton ritmin e gjithë procesit të anëtarësimit.
Dëmshpërblimi i personave të mbajtur në kampin e Morinjit. Sipas dokumentit, nga tetori i vitit 1991 deri në gusht të vitit 1992, në këtë kamp u mbajtën të ndaluar mbi 300 shtetas kroatë, kryesisht nga rajoni i Dubrovnikut.
Ruajtja e pllakës përkujtimore në Morinj. Pllaka u zbulua bashkërisht nga ministrat e dy vendeve më 10 tetor 2022, me një tekst të propozuar nga pala malazeze. Kroacia thotë se, ndërkohë, rreth pllakës është vendosur një strukturë më e madhe metalike, mësa duket për një panel që mund ta mbulojë atë, përveç rasteve kur mbahen ceremoni zyrtare përkujtimore.
Ndryshimi i emrit të pishinës së qytetit në Kotor. Pishina mban emrin e vaterpolistit Zoran Gopçeviq, i cili, sipas palës kroate, kishte shërbyer si roje në kampin e Morinjit gjatë viteve 1991-1992. Për këtë arsye, klubet kroate kishin refuzuar të luanin në atë pishinë, ndërsa kombëtarja kroate kishte kërcënuar me bojkotimin e finales së madhe të Kupës së Botës më 2025. Bojkotimi u shmang pasi ndeshjet e Kroacisë u zhvendosën në Budvë.
Zbardhja e fatit të 14 shtetasve të zhdukur kroatë. Kroacia kërkon bashkëpunim të plotë nga autoritetet malazeze, shkëmbim informacionesh dhe qasje në arkiva për të sqaruar fatin e tyre.
Ndjekja penale e krimeve të luftës, përfshirë ato mbi bazën e përgjegjësisë komanduese. Sipas Zagrebit, në Mal të Zi nuk është dhënë asnjë vendim gjyqësor për krime lufte mbi këtë bazë.
Zgjidhja e çështjes së të drejtave pronësore të familjeve kroate, përfshirë 51 familje nga Tivati dhe familje të tjera nga Gjiri i Kotorit. Kërkesat e tyre nuk janë zgjidhur, pavarësisht vendimeve gjyqësore të formës së prerë ose procedurave të zgjatura. Zagrebi e krahason këtë situatë me ligjin e vitit 2021, përmes të cilit tokat në gjirin e Valdanosit iu kthyen ish-pronarëve, kryesisht pjesëtarë të pakicës shqiptare, dhe paralajmëron për trajtim të pabarabartë të rasteve të ngjashme.
Anija Jadran dhe çështja e kufirit
Dy kërkesat tjera lidhen me Kapitullin 31. Mali i Zi nuk ka arritur ta mbyllë këtë kapitull që nga viti 2024, për shkak të bllokadës së Kroacisë, e cila pasoi miratimin e rezolutës për Jasenovacin nga Kuvendi i Malit të Zi.
Kthimi i anijes shkollore Jadran. Sipas Kroacisë, anija ndodhej në Mal të Zi për riparime kur shpërtheu lufta në vitin 1991 dhe i përket Kroacisë në bazë të Marrëveshjes për Çështjet e Trashëgimisë së ish-Jugosllavisë, të vitit 2001.
Çështja e kufirit. Kroacia kërkon që Mali i Zi të konfirmojë se respekton kufirin e dikurshëm ndërmjet dy republikave, në përputhje me parimin juridik uti possidetis juris, të konfirmuar nga Komisioni i Badinterit. Zagrebi kërkon, gjithashtu, nënshkrimin e një marrëveshjeje për kufirin tokësor, bazuar në tri harta ekzistuese. Pas zgjidhjes së çështjes së kufirit tokësor, Kroacia do të ishte e gatshme të thërriste rregullisht mbledhje të komisioneve për përcaktimin e kufirit detar, por pa caktuar afate konkrete.
Pse është i rëndësishëm ky dokument?
Qëndrimi i përbashkët i BE-së është një dokument përmes të cilit vendet anëtare përcaktojnë qëndrimin e Bashkimit Evropian për hapjen ose mbylljen e një kapitulli të caktuar negociues, përfshirë kriteret që duhet t’i përmbushë vendi kandidat.
Drafti hartohet nga Komisioni Evropian, pasi vendi kandidat dorëzon qëndrimin e tij negociues për kapitullin përkatës.
Në të, Komisioni vlerëson shkallën e përafrimit të legjislacionit të vendit me atë të BE-së dhe propozon kushtet që duhet të përmbushen.
Drafti, më pas, shqyrtohet nga diplomatët e të 27 vendeve anëtare në Grupin Punues të Këshillit të BE-së për Zgjerimin.
Pikërisht në këtë fazë zhvillohen negociatat politike, pasi vendet anëtare mund të kërkojnë ndryshime, kushte shtesë ose shtyrje të procesit.
Meqë qëndrimi i përbashkët miratohet njëzëri, secili vend anëtar ka praktikisht të drejtën e vetos.
Në këtë fazë, vendet anëtare shpesh e kushtëzojnë përparimin e një vendi kandidat me zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dypalëshe.
Vetëm pasi të gjitha vendet anëtare arrijnë pajtim, drafti shndërrohet në qëndrim të përbashkët të BE-së.
Ai i paraqitet vendit kandidat në një konferencë ndërqeveritare, ku kapitulli hapet zyrtarisht ose mbyllet përkohësisht.
Pëlqimi i të gjitha vendeve anëtare kërkohet edhe për ratifikimin e Traktatit të Anëtarësimit.
Se Zagrebi nuk ka ndërmend të heqë dorë nga kërkesat e tij, la të kuptohet të hënën edhe ministri i Jashtëm kroat, Gordan Gërlliq Radman.
Pas takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së, më 12 tetor në Luksemburg, ai u tha gazetarëve se kërkesat e Zagrebit lidhen me trashëgiminë e shpërbërjes së ish-Jugosllavisë dhe të Luftës për Atdhe, siç njihet në Kroaci lufta e viteve 1990.
Sipas tij, këto janë çështje të të drejtave të njeriut.
“Këtu po flasim edhe për sundimin e ligjit. Këto janë të drejta themelore. Gjatë këtyre 20, përkatësisht 35 vjetëve, asnjëra prej këtyre çështjeve nuk është zgjidhur”, tha ai.
Mali i Zi synon përfundimin e negociatave këtë vit
Mali i Zi është vendi më i avancuar në procesin e zgjerimit dhe konsiderohet kandidati me perspektivën më të afërt për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Deri më tani, ai ka mbyllur përkohësisht 21 kapituj negociues, ndërsa 12 të tjerë mbeten për t’u mbyllur.
Qeveria në Podgoricë synon t’i përfundojë negociatat e anëtarësimit deri në fund të këtij viti.
Duke pasur parasysh kohën e mbetur dhe numrin e kapitujve ende të hapur, ky është një plan shumë ambicioz, por jo i parealizueshëm.
Zyrtarët evropianë janë duke përmendur gjithnjë e më shpesh mundësinë që negociatat të përfundojnë në fillim të vitit 2027.
Në prill, vendet anëtare të BE-së miratuan nisjen e hartimit të draftit të Traktatit të Anëtarësimit të Malit të Zi.
Komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, la të kuptohet se traktati mund të nënshkruhet në verën e vitit të ardhshëm.
Për hapjen dhe mbylljen e secilit kapitull negociues, si dhe për miratimin e tekstit përfundimtar të Traktatit të Anëtarësimit, kërkohet pëlqimi i të gjitha vendeve anëtare të BE-së.
Mbështetje për Malin e Zi, por duke mbrojtur interesat kombëtare të Kroacisë
Kroacia thekson në dokument se i ka mbështetur vazhdimisht integrimet euroatlantike të Malit të Zi, përfshirë anëtarësimin e tij në NATO.
Ajo përmend se i ka vënë në dispozicion Malit të Zi përkthimin në kroatisht të legjislacionit të BE-së, me vlerë prej tetë milionë eurosh.
Në të njëjtën kohë, Zagrebi pretendon se “veprimet e papritura të njëanshme” të autoriteteve malazeze kanë rindezur tensionet historike dhe kanë vënë në pikëpyetje mbështetjen e gjerë në Kroaci për anëtarësimin e Malit të Zi në BE.
Sipas dokumentit, Kroacia i kishte dorëzuar Malit të Zi që në dhjetor të vitit 2023 një dokument joformal (non-paper) me listën e çështjeve të pazgjidhura. Këtë dokument e kishte ndarë edhe me vendet anëtare të BE-së dhe me Komisionin Evropian.
Konsultime dypalëshe u zhvilluan në janar dhe në maj të vitit 2025, ndërsa ministrat e Jashtëm të të dyja vendeve u takuan rreth dhjetë herë gjatë vitit 2026 – çdo herë me nismën e Zagrebit.
“Asnjëra nga çështjet e hapura nuk është zgjidhur ende”, thuhet në dokument.
Kroacia thekson se synon ta lehtësojë, e jo ta pengojë, anëtarësimin e Malit të Zi në BE dhe se kërkesat e saj janë të kufizuara, të përcaktuara qartë dhe të realizueshme.
Milan Radoiçiç, i kërkuar nga Interpoli, është parë në tubim parazgjedhor të Partisë Përparimtare Serbe.
Videot e shpërndara nga mediat serbe tregojnë Radoiçiç në mes të tubimit në Kragujevc, krah Danilo Vuçiçit, djalit të ish-presidentit Aleksandër Vuçiç. E në videon që vetë Vuçiç ka shpërndarë në rrjetet sociale nga Kragujevci, ka postuar edhe djalin e tij me mbishkrimin “Danilo im, krenaria ime”.
Radoiçiç ka marrë përgjegjësinë për sulmin në Banjskë të Kosovës, nga i cili mbeti i vrarë polici Afrim Bunjaku tre vite me pare. Panorama
Një prej blogerëve më të njohur ushtarakë rusë pro-Kremlinit, i cili sipas raportimeve ka lidhje me shërbimet e inteligjencës ruse, është arrestuar në Mal të Zi.
Kryeministri i Malit të Zi, Millojko Spajiq, konfirmoi sot, më 9 tetor, se në vendin e tij janë arrestuar disa shtetas rusë, mes tyre edhe Mikhail Zvinchuk, themelues i rrjetit rus Rybar.
Mikhail Zvinchuk, themeluesi i blogut të njohur të luftës Rybar, u ndalua sot së bashku me bashkëshorten dhe tre shtetas të tjerë rusë, në qytetin turistik bregdetar të Risanit, nën dyshimin për përhapjen e ndikimit rus, raportuan mediat vendase.
Në një postim në rrjetin social X, Spajiq tha se arrestimi erdhi pas paralajmërimeve se vendi do të përballej me përpjekje për destabilizim dhe luftë hibride.
“Ky nuk është momenti për deklarata të nxituara, por as për përfundime naive. Ekzistojnë indicie serioze që kërkojnë shqyrtimin e kujdesshëm të çdo gjurme dhe vlerësimin e çdo lidhjeje në një kontekst më të gjerë. Nuk do të bëjmë publike ato që duhet të mbeten në domenin e shërbimeve të sigurisë”, shkroi ai.
“Mali i Zi mbron interesat e veta dhe askush nuk do ta rrezikojë të ardhmen tonë evropiane”, deklaroi Spajiç më tej.
Edhe nga Rybar u konfirmua më vonë në Telegram se themeluesi i këtij rrjeti, Mikhail Zvinchuk, është ndaluar në Mal të Zi, së bashku me shtetas të tjerë rusë.
Në një postim në kanalin e tij në gjuhën angleze, Rybar tha se të gjithë të ndaluarit “qëndronin ligjërisht në Mal të Zi dhe se ishte planifikuar filmimi i Manastirit të Cetinës, për të cilin ishte paraqitur më herët një kërkesë zyrtare”.
Rybar tha se ekipi i tij është në kontakt me Ministrinë e Jashtme të Rusisë, e cila po punon për zgjidhjen e situatës, duke pretenduar se “nuk është shkelur asnjë ligj i Malit të Zi”.
I themeluar në vitin 2018 nga Zvinchuk, ish-zëdhënës i Ministrisë ruse të Mbrojtjes, Rybar është një prej blogjeve më të ndjekura ushtarake ruse që mbulojnë luftën në Ukrainë, me më shumë se 1.5 milionë abonentë në Telegram. Ai është pjesë e një rrjeti të gjerë mediash online që promovojnë pushtimin e Ukrainës nga Vladimir Putin.
Megjithatë, aktivitetet e Rybar shtrihen përtej Ukrainës, pasi kanali përhap narrativa pro-Kremlinit në Afrikë dhe Lindjen e Mesme. Së fundmi, ai është akuzuar për amplifikimin e narrativave të ekstremit të djathtë lidhur me krizën e emigracionit në Ceuta, një enklavë spanjolle në Afrikën e Veriut.
“Ministria e Jashtme e Rusisë po punon për zgjidhjen e situatës. Meqenëse nuk ka pasur shkelje të legjislacionit vendas, presim që të gjithë të ndaluarit të lirohen”, thuhej në një deklaratë të publikuar nga kanali në Telegram.
Operacioni u krye nga Policia e Malit të Zi dhe Agjencia për Siguri Kombëtare (ANB) e këtij shteti.
Britania vendosi sanksione ndaj Zvinchuk dhe Rybar në dhjetor 2025, për rolin e tyre në përhapjen e propagandës së Kremlinit dhe minimin e mbështetjes për Ukrainën. Qeveria britanike deklaroi se Zvinchuk kishte marrë fonde nga Rostec, konglomerati shtetëror rus i industrisë së mbrojtjes, dhe kishte bashkëpunuar me pjesëtarë të shërbimeve ruse të inteligjencës.
Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara e kanë akuzuar veçmas Zvinchuk për përpjekje për të ndërhyrë në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024, duke ofruar një shpërblim deri në 10 milionë dollarë për informacione mbi personat e përfshirë.
Pak ditë para arrestimit, Zvinchuk ishte mburrur në rrjetet sociale se kishte arritur të hynte në Mal të Zi, pavarësisht sanksioneve perëndimore dhe ndalimit të hyrjes në vend. Ai ironizoi një punonjës të kufirit, i cili, sipas tij, i kishte kontrolluar sendet personale, por nuk kishte verifikuar emrin e tij në një bazë të dhënash.
Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, tha se Moska ishte në dijeni të ndalimit të Zvinchuk dhe se do të punonte për të siguruar lirimin e tij. sn
Presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç, në fjalimin e tij në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara i ka falënderuar shtetet që nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës.
Ai ka pretenduar se ka pasur presion ndaj tyre për të ndërruar qëndrim, por se ato kanë qëndruar konsistente.
“Dua të falënderoj individualisht secilin nga 107 shtetet që nuk e kanë njohur pavarësinë e shpallur njëanshëm nga e ashtuquajtura Kosovë. E dimë se shumë prej jush keni qenë subjekt i presionit…Faleminderit që keni qenë konsistente. Që nuk e keni njohur pavarësinë e një pjese të territorit të Serbisë”, tha Vuçiç.
Në fjalimin e tij Vuçiqi ka kritikuar sulmet e NATO-s ndaj Serbisë në vitin 1999.
“Tentuan të merrnin 14 për qind të territorit të Serbisë. Kjo mund të duket si e kaluar e largët për ta, por plagët e vendosura në të drejtën ndërkombëtare janë të thella dhe të rënda”, tha Vuçiç.
Ai po ashtu ka folur për Marrëveshjen e Brukselit.
“Dua të ju paralajmëroj të gjithë këtu, kujdes kur nënshkruani me fuqitë e mëdha. Kështu nënshkruam marrëveshjen e famshme të Brukselit në vitin 2013, duke tentuar të zgjidhim problemet mes serbëve e shqiptarëve nëpërmjet kompromisit. Gjitha obligimet e ndërmarra nga Serbia janë plotësuar. E vetmja që është dashur të plotësohet nga shqiptarët, asociacioni i komunave serbe, nuk është bërë deri tash. Është interesante që marrëveshja është bërë në prezencë të BE-së, por edhe është konfirmuar me nënshkrim nga BE-ja”, tha Vuçiç./ KOHA
Me këto fjalë, Marko Millosavleviq, nga organizata joqeveritare Nisma e të Rinjve për të Drejtat e Njeriut (YIHR), e vlerëson listën e përbashkët parazgjedhore të Partisë Përparimtare Serbe (SNS), që është në pushtet në Serbi, dhe Partisë Radikale Serbe (SRS), të cilën Sheshel e themeloi në fillim të viteve ‘90.
Sheshel është dënuar me vendim të formës së prerë për krime lufte, përkatësisht nxitje të përndjekjes së popullsisë kroate nga Vojvodina.
Në listën e kandidatëve të propozuar për deputetë nga Partia Përparimtare Serbe, për zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 25 tetorit në Serbi, janë përfshirë disa anëtarë të SRS-së ultranacionaliste të Sheshelit.
Mes tyre është edhe Vjerica Radeta, ekstradimin e së cilës e kërkon Mekanizmi Rezidual në Hagë, në procedurën për shpërfillje të Tribunalit.
Mekanizmi Rezidual nuk iu përgjigj kërkesës së Radios Evropa e Lirë për të komentuar bashkëpunimin parazgjedhor të SNS-së me radikalët dhe kandidimin e Radetës për deputete.
Dy partitë bashkëpunojnë prej vitesh në nivel lokal, por kjo është hera e parë që garojnë së bashku në zgjedhjet parlamentare që nga themelimi i Partisë Përparimtare Serbe më 2008, pasi pjesa më e madhe e anëtarëve u largua nga partia e radikalëve të Sheshelit.
Radikalët sot janë një parti haptazi proruse dhe angazhohen për ndërprerjen e negociatave të Serbisë me Bashkimin Evropian – gjë që bie ndesh me politikën zyrtare të përparimtarëve në pushtet.
Serbia e ka statusin e vendit kandidat për anëtarësim në BE që nga viti 2012.
Çfarë thonë radikalët dhe përparimtarët?
Në fillim të shtatorit, radikalët njoftuan se organet e partisë kishin vendosur që SRS-ja të marrë pjesë në zgjedhjet e ardhshme parlamentare në kuadër të listës zgjedhore “Serbia e Bashkuar” dhe ta mbështesë presidentin aktual të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, për kryeministër të ardhshëm.
Sipas tyre, partia e mori këtë vendim e udhëhequr nga “politika shtetformuese, në interes të ruajtjes së paqes dhe stabilitetit”, si dhe të “ruajtjes së rendit kushtetues të Republikës së Serbisë”.
Kryetari i partisë në pushtet, Millosh Vuçeviq, e përshkroi këtë si “bashkim të të gjitha forcave atdhetare dhe patriotike në një listë” në një postim në rrjetin social X.
Ai shtoi se një veprim i tillë i SNS-së tregon “përgjegjësi maksimale ndaj shtetit në një kohë kur Serbia përballet me presione të paprecedenta gjeopolitike”.
Sa vota sjellin radikalët?
Dushan Vuçiqeviq, profesor i asociuar në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, vlerëson për Radion Evropa e Lirë se përfshirja e disa kandidatëve radikalë në listën zgjedhore të SNS-së nuk do t’i sjellë shumë vota partisë në pushtet.
“Radikalët kanë rënë në nivelin e një partie që nuk ka ndonjë ndikim të madh dhe që, praktikisht, nuk mund ta kalojë vetë pragun zgjedhor. Nga ky këndvështrim, nuk shoh ndonjë rezultat të madh nga ky veprim. Sikur SNS-ja të mos e kishte përfshirë në listë, dyshoj se Partia Radikale Serbe do të merrte pjesë në zgjedhje”, thotë Vuçiqeviq.
Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2023, Partia Radikale Serbe fitoi më shumë se 55.000 vota, apo 1.50 për qind, dhe nuk arriti ta kalonte pragun zgjedhor prej 3%.
Nën prag mbeti edhe në zgjedhjet parlamentare të vitit 2022, kur radikalët fituan 82.000 vota, përkatësisht 2.22%.
Përparimtarët dhe radikalët garuan në një listë të përbashkët edhe në zgjedhjet lokale në Beograd, në dhjetor të vitit 2023.
Megjithatë, në atë kohë, përparimtarët thoshin se dallimet politike mes tyre ishin tepër të mëdha për të garuar së bashku në zgjedhjet parlamentare, të cilat u mbajtën po atë ditë.
“Me radikalët nuk do të formojmë qeveri, sepse kemi dallime të konsiderueshme në programet tona”, tha atëkohë Vuçiq.
Në pyetjen se çfarë ka ndryshuar ndërkohë që dallimet programore janë kapërcyer, REL-i nuk mori përgjigje as nga Partia Përparimtare Serbe, as nga Partia Radikale Serbe.
Sipas Vuçiqeviqit, Partia Përparimtare Serbe e ka gjithnjë e më të vështirë të gjejë “njerëz sadopak cilësorë dhe të njohur për t’i përfshirë në listën zgjedhore”.
“Nëse e krahasojmë Qeverinë e fundit të Gjuro Macutit me të mëparshmet, vërejmë se më herët kishim disa profesorë dhe njerëz të njohur në fushat e tyre, ndërsa në Qeverinë aktuale kemi emra të panjohur”, thotë Vuçiqeviq dhe shton:
“Në këtë kuptim, bashkëpunimi me SRS-në përputhet në masë të madhe me profilin e dobët të kandidatëve të SNS-së në këto zgjedhje”.
Në listë, djali i Sheshelit dhe e akuzuara në Hagë
Në vendin e 37-të në listën prej 250 kandidatëve për deputetë të propozuar nga SNS-ja është Aleksandar Sheshel, nënkryetar i Partisë Radikale Serbe, e cila që nga themelimi më 1991 udhëhiqet nga babai i tij, Vojisllav Sheshel.
Shesheli i ri, 32-vjeçar dhe absolvent i Fakultetit Juridik, publikoi më 12 shtator në profilin e tij në Instagram fotografi ku shihet duke dhënë nënshkrimin e mbështetjes për listën zgjedhore të Vuçiqit, në selinë e SRS-së në Beograd.
REL-i kontaktoi Aleksandar Sheshelin, por ai refuzoi të fliste.
Në mesin e emrave të njohur nga radhët e radikalëve është edhe Vjerica Radeta, nënkryetare e Partisë Radikale Serbe, e cila është renditur e 61-ta në listë.
Ekstradimin e Radetës dhe të kolegut të saj partiak, Petar Jojiq, Mekanizmi Ndërkombëtar Rezidual në Hagë ia kërkon Serbisë prej më shumë se një dekade.
Tribunali i Hagës i akuzoi ata në tetor të vitit 2012 se kishin ndikuar te dëshmitarët në procesin kundër udhëheqësit të partisë së tyre, Vojisllav Sheshel.
Beogradi zyrtar vazhdon të refuzojë ekstradimin e tyre, me arsyetimin se “nuk ka bazë” për një gjë të tillë, pasi Ligji për bashkëpunimin e Serbisë me Tribunalin e Hagës parashikon detyrimin për ekstradimin vetëm të personave të akuzuar për krime lufte, dhe jo edhe të atyre të akuzuar për shpërfillje të gjykatës.
Gjykata në Hagë e ka hedhur poshtë disa herë këtë interpretim.
Pse pikërisht tani?
Për Millosavleviqin nga Nisma e të Rinjve për të Drejtat e Njeriut, është domethënës fakti që përfshirja e radikalëve në listën e Partisë Përparimtare Serbe vjen në një kohë kur Serbia është përfshirë nga një valë e madhërimit të Ratko Mlladiqit – i dënuar për gjenocid në Srebrenicë dhe krime të tjera lufte – para dhe gjatë funeralit të tij në Beograd në fillim të shtatorit.
“Kandidimi i Vjerica Radetës dhe aleanca e radikalëve me SNS-në nënkuptojnë se Partia Radikale Serbe është shpërblyer për gjuhën e urrejtjes kundër kundërshtarëve politikë të regjimit”, vlerëson Millosavleviq.
Ai kujton gjithashtu se nuk dihet se në çfarë faze ndodhet një tjetër rast kundër Vojisllav Sheshelit dhe katër radikalëve, të akuzuar për shkeljen e rregullave për mbrojtjen e identitetit të dëshmitarëve dhe të dokumenteve konfidenciale në Hagë. Mekanizmi Rezidual ia ka kaluar këtë rast Serbisë.
Sipas Millosavleviqit, në nivel simbolik, ky bashkëpunim është një tregues i përfundimit formal të rrugës evropiane të Serbisë.
“Politika e SNS-së para 15 vjetësh, të paktën në nivel deklarativ, ishte e orientuar drejt Bashkimit Evropian. Ata vazhdojnë ta përsërisin këtë edhe sot, por kjo nuk është e sinqertë, duke pasur parasysh një sërë reformash të ngecura”, thotë Millosavleviq.
Vuçiqeviq, megjithatë, kujton se edhe në bashkëpunimet e deritashme të SNS-së me parti të tjera ka pasur forca me orientime të ndryshme politike.
Ai përmend Aleksandar Vulinin, ish-ministër dhe ish-zëvendëskryeministër me lidhje të forta politike në Moskë.
“Pjesëmarrja e Aleksandar Vulinit në atë koalicion nuk nënkuptoi ndaljen formale të negociatave me Bashkimin Evropian. Prandaj, mendoj se as në këtë fushatë nuk do të dalin me idenë se duhet ndalur procesi i negociatave me Brukselin”, thotë Vuçiqeviq.
Serbia mori statusin e vendit kandidat për anëtarësim në BE në mars të vitit 2012, katër muaj para se Partia Përparimtare Serbe ta merrte pushtetin.
Që atëherë, Serbia ka hapur 22 nga gjithsej 35 kapitujt e negociatave, ndërsa dy prej tyre janë mbyllur përkohësisht.
Të djathtët edhe në lista të tjera
Kandidati i dytë në listën “E djathta autentike” – një koalicion i udhëhequr nga Partia e Re Demokratike e Serbisë – është Aleksandar Paviq.
Paviq ka mohuar disa herë faktet e vërtetuara nga gjykatat se në Srebrenicë, më 1995, është kryer gjenocid ndaj popullsisë boshnjake.
Në publik njihet për kundërshtimin e integrimeve euroatlantike dhe për angazhimin e tij për bashkëpunim më të ngushtë të Serbisë me Rusinë dhe Kinën.
Në listën “E djathta autentike” kandidon edhe historiani Bojan Dimitrijeviq.
Ai është autor i një libri për komandantin e Ushtrisë së Republikës Sërpska, Ratko Mlladiq, i dënuar me vendim të formës së prerë me burgim të përjetshëm për gjenocidin në Srebrenicë dhe krime të tjera lufte.
Dimitrijeviq e ka kundërshtuar këtë vendim, duke thënë se gjatë hulumtimeve të tij nuk ka gjetur të dhëna se Mlladiq ka urdhëruar personalisht ekzekutimet në Srebrenicë.
Dimitrijeviq ka dëshmuar gjithashtu në procesin për rehabilitimin e kryeministrit kolaboracionist, Millan Nediq, duke argumentuar se Nediq nuk ka pasur kompetenca lidhur me shfarosjen e hebrenjve.
Megjithatë, gjykata nuk e rehabilitoi Nediqin, nën administrimin e të cilit Beogradi ishte një nga qytetet e para në Evropën e pushtuar që u shpall “Judenfrei” – “i pastruar nga hebrenjtë”.
Në mesin e kandidatëve të “Listës Studentore” është edhe Fegja Dimoviq, avokat dhe anëtar i grupit rep “Beogradski sindikat”.
Grupi trajton në këngët e tij kryesisht tema nacional-konservatore.
Dimoviq dhe anëtarë të tjerë të grupit të tij kanë marrë pjesë edhe në tribuna të organizuara më 2011 nga lëvizja e ekstremit të djathtë “Dveri”.
Greqia po zgjeron një program financiar për të nxitur banorët të vendosen në zona të largëta kufitare, siç janë ato në kufi me Shqipërinë dhe rajone që po përballen me rënie të popullsisë. Aplikimet për programin e përmirësuar “Zhvendosje” pritet të hapen në muajin tetor, ndërsa qeveria synon të frenojë shpopullimin dhe të forcojë komunitetet në zonat më të izoluara të vendit.
Ministrja e Kohezionit Social dhe Familjes, Domna Michailidou, ka bërë të ditur se programi do të zgjerohet edhe në zona të reja, përfshirë ishullin Kastellorizo. Sipas saj, mbështetja financiare duhet të shoqërohet edhe me shërbime publike, infrastrukturë dhe kushte më të mira jetese për banorët.
Programi parashikon një mbështetje financiare deri në 10 mijë euro për qytetarët dhe familjet që vendosin të zhvendosen përgjithmonë në zonat e përcaktuara. Gjithashtu, 50% e shumës do të mund të merret paraprakisht, për të ndihmuar familjet me shpenzimet fillestare të zhvendosjes. Një tjetër ndryshim lidhet me kriteret e përfitimit. Nuk do të jetë më e detyrueshme që aplikanti të ketë një kontratë pune të siguruar paraprakisht, duke e bërë programin të aksesueshëm edhe për të vetëpunësuarit, punonjësit në distancë dhe të diplomuarit e rinj.
Programi, i nisur fillimisht në zona si Evrosi, është zgjeruar në gjashtë njësi rajonale: Kastoria, Serres, Follorina, Kilkisi, Pella dhe Drama. Në skemë janë përfshirë gjithashtu disa komuna malore dhe rurale në Janinë, me përjashtim të bashkisë kryesore të Janinës, si dhe Filati dhe Suli në Thesproti. Për ishuj të veçantë si Kastellorizo parashikohet një skemë tjetër mbështetjeje, me 5 mijë euro në vit, ndërsa jepen edhe 1 mijë euro shtesë për çdo fëmijë. Kjo mbështetje mund të përfitohet si nga punonjësit e sektorit publik, ashtu edhe nga ata të sektorit privat. Ministrja Michailidou ka theksuar se subvencionet financiare, të vetme, nuk janë të mjaftueshme për të ndalur shpopullimin. Sipas saj, programi duhet të shoqërohet me bashkëpunim me komunitetet lokale, krijimin e çerdheve dhe shkollave, si dhe përmirësimin e shërbimeve shëndetësore. Qeveria greke synon që përmes kësaj skeme të tërheqë banorë të rinj dhe familje drejt zonave që po humbasin popullsinë, duke e kthyer mbështetjen financiare në një nxitje për rigjallërimin ekonomik dhe demografik të tyre. bw
Mali i Zi synon një rritje të fortë të pagave duke nisur nga janari i vitit 2027. Qeveria ka miratuar paketën e ligjeve që i hap rrugën modelit të ri të pagave, të quajtur “Euro Model”, i prezantuar nga kryeministri Milojko Spajić.
Sipas skemës së njoftuar, paga minimale neto do të jetë 1,000 euro për vendet e punës me arsim bazë ose më të ulët, 1,250 euro për ato me arsim të mesëm dhe 1,400 euro për vendet e punës që kërkojnë arsim të lartë.
Por reforma nuk parashikon rritje vetëm për punonjësit me pagë minimale. Qeveria synon të ulë më tej taksat dhe kontributet mbi punën, në mënyrë që një pjesë më e madhe e kostos që paguan biznesi të përfundojë në pagën neto të punonjësit.
Spajić dha edhe një shembull konkret. Për një punonjës që sot merr 1,600 euro neto, punëdhënësi shpenzon rreth 1,980 euro. Me modelin e ri, sipas përllogaritjeve të qeverisë, me të njëjtën kosto prej 1,980 eurosh, paga që merr punonjësi do të rritej në 1,870 euro neto.
Në total, qeveria përllogarit se nga ndryshimet do të përfitojnë më shumë se 250 mijë të punësuar, si në sektorin privat, ashtu edhe në atë publik. Synimi është që rritja më e madhe në përqindje të shkojë te punonjësit me të ardhurat më të ulëta.
“Euro Model” prek edhe pensionet. Nga viti 2027 ato parashikohet të indeksohen katër herë në vit, ndërsa qeveria pret që pensioni mesatar të kalojë 600 euro dhe pensioni minimal të jetë mbi 500 euro. Përpara hyrjes në fuqi të skemës, në dhjetor 2026, qeveria ka njoftuar edhe një pagesë shtesë prej 100 eurosh për çdo pensionist.
Por rritja e fortë e pagave ngre edhe pyetjen se si do të financohet reforma. Qeveria argumenton se kostoja do të mbulohet nga rritja e konsumit dhe punësimit, lufta kundër ekonomisë informale, disiplina e shpenzimeve, kthimi i diasporës dhe masa të tjera fiskale.
Në këtë kuadër, Podgorica paralajmëron edhe një masë që prek tregun e pronave: rritjen e vëmendjes ndaj tatimit mbi banesat dhe shtëpitë e treta që mbahen bosh, me argumentin se një pjesë e stokut të banesave mbetet jashtë tregut ndërkohë që të rinjtë përballen me qira të larta.
Ambicia e Podgoricës është që efekti i reformës të mos ndalet te pagat minimale.
Reforma lidhet nga qeveria edhe me procesin e integrimit europian dhe përpjekjen për të frenuar emigracionin. Mesazhi i Spajić për malazezët që jetojnë jashtë vendit ishte i drejtpërdrejtë: “Kthehuni. Mali i Zi ju pret.” GSH
Ministria e Punëve të Jashtme e Kroacisë ka reaguar ndaj vendimit dënues për krime lufte ndaj katër ish-krerëve të UÇK-së nga Gjykata Speciale në Hagë.
Në llogarinë zyrtare në X, MPJ e Kroacisë theksoi se nuk do që ta paragjykojë epilogun e vendimit që është marrë në shkallë të parë.
“Ky vendim nuk e ndryshon kontekstin historik të luftës në Kosovë apo faktin se Kosova dhe popullsia e saj ishin viktima të represionit dhe krimeve të rënda nga regjimi i Millosheviqit”, thuhet në reagim.
MPJ-ja kroate shtoi se përgjegjësia individuale e një personi “nuk mund të shërbejë si bazë për relativizimin e atyre krimeve apo për vënien në dyshim të lirisë dhe pavarësisë së Kosovës”. bw
Ngarkesa me trëndafila të freskët e ardhur nga Kolumbia, ka vënë në lëvizje autoritetet greke dhe agjentët amerikanë të DEA-s, pasi brenda saj u zbulua rreth 100 kilogramësh kokainë.
Një ngarkesë me trëndafila të freskët, e ardhur nga Kolumbia, ka vënë në lëvizje autoritetet greke dhe agjentët amerikanë të DEA-s, pasi brenda saj u zbulua një sasi prej rreth 100 kilogramësh kokainë.
Operacioni u zhvillua mbrëmjen e së mërkurës në aeroportin e Athinës dhe rezultoi me arrestimin e gjashtë personave. Sipas informacioneve paraprake, të paktën 6 prej të ndaluarve dyshohet se janë shtetas shqiptarë.
Sipas gazetës greke, Ekathimerini Lënda narkotike ishte kamufluar mes ngarkesës me lule, në një përpjekje për ta futur atë në territorin grek pa u zbuluar.
100 kilogramë kokainë të fshehur në një dërgesë me trëndafila nga Kolumbia u zbuluan në Aeroportin e Athinës
Policia Greke dhe agjentët e DEA-s amerikane vijojnë hetimet për të zbardhur aktivitetin e plotë të grupit të dyshuar kriminal.
Autoritetet nuk përjashtojnë mundësinë që në këtë rrjet të jenë të përfshirë edhe persona të tjerë, të cilët ende nuk janë identifikuar apo arrestuar.
Pjesë e hetimit është edhe përcaktimi i destinacionit ku ishte planifikuar të dërgohej sasia e kokainës, si dhe identifikimi i të gjithë personave që mund të kenë pasur rol në transportin dhe shpërndarjen e saj.
Deputeti shqiptar në Kuvendin e Serbisë, Shaip Kamberi, ka reaguar pas pamjeve nga varrimi i Ratko Mlladiqit, duke e cilësuar si dëshmi të ringjalljes së konceptit të ashtuquajtur “Bota serbe”.
“Një fantazmë e re po sillet mbi Ballkan, fantazma e ‘Botës serbe’”, ka shkruar Kamberi.
Sipas tij, pamjet nga varrimi i Mlladiqit, i dënuar për gjenocid, tregojnë se kjo ide “po materializohet në sytë e BE-së dhe mbarë botës”.
Kamberi ka kritikuar gjithashtu përfshirjen e institucioneve shtetërore, kishës dhe elitës politike në Beograd në nderimet për Mlladiqin.
“Kur shteti, kisha dhe elita politike në Beograd bashkohen për t’i dhënë nderime ushtarake të dënuarit për gjenocid, mesazhi i dërguar nuk është thjesht një nostalgji e shëmtuar, por një kërcënim i hapur për të ardhmen e Ballkanit Perëndimor”, ka deklaruar Kamberi.*
Ambasadori i Rusisë në Serbi, Aleksandar Bocan-Harçenko, në varrimin e të dënuarit për krime lufte, Ratko Mlladiq, Beograd, 7 shtator 2026.
Jellena Jankoviq
Disa nga zyrtarët më të lartë të Serbisë dhe të entitetit të Bosnje dhe Hercegovinës, Republika Sërpska, djali i presidentit të Serbisë dhe krerët e Kishës Ortodokse Serbe u mblodhën më 7 shtator në Beograd, ku Ratko Mlladiq, i dënuar për gjenocid dhe krime të tjera lufte në Bosnje dhe Hercegovinë, u varros me nderime shtetërore dhe ushtarake.
Kreu i Kishës Ortodokse Serbe mbajti shërbesën mortore, ndërsa në varrim mori pjesë edhe ambasadori i Rusisë në Serbi, Aleksandar Bocan-Harçenko.
Ambasadori i Rusisë në Serbi, Aleksandar Bocan-Harçenko, në varrimin e të dënuarit për krime lufte, Ratko Mlladiq, Beograd, 7 shtator 2026.
Analiza e pamjeve dhe fotografive të disponueshme publikisht tregon se në mesin e të pranishmëve kishte edhe pjesëtarë të organizatave të shumta të veteranëve dhe të djathta, përfshirë individë të dënuar për krime lufte dhe për përhapje të urrejtjes fetare dhe kombëtare.
Kodi Penal i Serbisë parasheh dënim nga gjashtë muaj deri në pesë vjet burgim për miratimin publik, mohimin ose minimizimin e ndjeshëm të gjenocidit dhe krimeve të luftës, por kjo dispozitë vlen për krimet e përcaktuara me vendime të gjykatave në Serbi ose të Gjykatës Penale Ndërkombëtare, ndërsa Mlladiq u dënua nga Tribunali i Hagës.
Pamjet e kolonës së njerëzve që, së bashku me krerë shtetërorë dhe kishtarë, përcollën arkivolin e të dënuarit për krime lufte, nxitën reagime të shumta nga rajoni, Brukseli dhe Uashingtoni.
Ata paralajmëruan se, në këtë mënyrë, fyhen viktimat, minohet pajtimi dhe dëmtohet rruga evropiane e Serbisë.
Ministri i Jashtëm i Bosnje dhe Hercegovinës, Ellmedin Konakoviq, njoftoi se pothuajse i gjithë personeli diplomatik do të tërhiqet nga Ambasada e këtij vendi në Serbi, si përgjigje ndaj veprimeve të zyrtarëve serbë pas vdekjes dhe varrimit të të dënuarit për krime lufte.
Ministrat i bënë nderime të dënuarit për krime lufte
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, tha më herët se nuk do të marrë pjesë në varrim, për shkak të një takimi të paralajmëruar më parë me presidentin e Uzbekistanit.
Djali i tij, Danillo Vuçiq, shkoi në kishë i shoqëruar nga pjesëtarë të sigurimit, disa prej të cilëve mbanin bluza me portretin e Ratko Mlladiqit.
Danillo Vuçiq, djali i presidentit të Serbisë, në varrimin e Ratko Mlladiqit, 7 shtator 2026.
Sipas fotografive të publikuara në media, në varrim morën pjesë edhe djemtë e ministrit të Brendshëm të Serbisë, Ivica Daçiq, dhe të të dënuarit nga Tribunali i Hagës, Vojisllav Sheshel.
Postimi i Aleksandar Sheshelit, djalit të të dënuarit nga Tribunali i Hagës, Vojisllav Sheshel.
Në varrim u shfaqën gjashtë ministra, përkatësisht një e pesta e përbërjes aktuale të Qeverisë së Serbisë.
Para dhe brenda kishës, gjatë varrimit të Mlladiqit, u panë ministri i Drejtësisë, Nenad Vujiq, ministri i Mbrojtjes, Bratisllav Gashiq, ministrja e Punës, Millica Gjurgjeviq Stamenkovski, ministri i Kulturës, Nikolla Sellakoviq, dhe ministri për Investime Publike, Darko Gllishiq.
Në varrim ishte edhe ministri pa portofol, Nenad Popoviq, i njohur për qëndrimet proruse dhe i sanksionuar nga Shtetet e Bashkuara për lidhjet politike dhe të biznesit me Moskën.
Aty ishte edhe Aleksandar Vulin, ish-ministër në Qeverinë e Serbisë dhe anëtar i Senatit të entitetit të Bosnje dhe Hercegovinës, Republika Sërpska.
Ai është nën sanksione të SHBA-së për përhapjen e ndikimit malinj rus në Serbi, si dhe për dyshime për përfshirje në krim të organizuar ndërkombëtar, trafikim të narkotikëve dhe keqpërdorim të funksionit publik.
I pranishëm ishte edhe Marko Kriçak, shef i Drejtorisë së Policisë Kriminale, i njohur në publik për polemikat lidhur me përdorimin e forcës së tepruar ndaj protestuesve antiqeveritarë në Serbi.
Në varrim mori pjesë edhe deputeti Millosh Jovanoviq, kryetar i DSS-së së Re, parti e opozitës nacional-konservatore, përkatësisht të djathtë, në Parlamentin e Serbisë.
Deputeti Millosh Jovanoviq, lider i partisë DSS-i i Ri, në varrimin e Ratko Mlladiqit, 7 shtator 2026.
Drejtoresha e Fondit joqeveritar për të Drejtën Humanitare në Serbi, Jasmina Llazoviq, vlerëson se gjithçka që ndodhi gjatë varrimit, është tregues i qartë se pas tij qëndron shteti, ndonëse mediat proqeveritare promovuan narrativin se përfaqësuesit e lartë të pushtetit ishin të pranishëm si qytetarë dhe se varrimi ishte “popullor”.
“Vuçiqit i duhet kjo, në mënyrë që në sytë e zyrtarëve perëndimorë të mos shihet si dikush që organizoi një varrim shtetëror për një njeri të dënuar për krimet më të tmerrshme në territorin e ish-Jugosllavisë”, thotë Llazoviq për Radion Evropa e Lirë.
Krerët politikë të Republikës Sërpska në varrim
Në varrimin e Mlladiqit morën pjesë edhe krerët politikë të entitetit të Bosnje dhe Hercegovinës, Republika Sërpska.
Mes të tjerëve, në Beograd udhëtuan anëtarja e Presidencës së Bosnje dhe Hercegovinës, Zhelka Cvijanoviq, lideri i Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur, Millorad Dodik, presidenti i Republikës Sërpska, Sinisha Karan, kryeministri i këtij entiteti, Savo Miniq, dhe kryetari i Banjallukës, Drashko Stanivukoviq.
Kryetari i Banjallukës, Drashko Stanivukoviq, pranë kishës ku qytetarët i bënë nderime Ratko Mlladiqit, 7 shtator 2026.
Nga Mali i Zi, të pranishëm ishin përfaqësues të partive proserbe – Partisë Popullore Demokratike të Millan Knezheviqit dhe Malit të Zi të Lirë të Vlladislav Dajkoviqit.
Kisha Ortodokse Serbe dhe të dënuarit nga Haga
Në varrim, krahas krerëve politikë, u mblodhën edhe përfaqësuesit më të lartë të Kishës Ortodokse Serbe.
Shërbesën mortore e mbajti patriarku Porfirije, së bashku me peshkopë të tjerë.
Gjatë ceremonisë pranë arkivolit, i cili ishte mbuluar me flamujt e Serbisë dhe të Republikës Sërpska, Porfirije tha se emri i të dënuarit nga Tribunali i Hagës “do të mbetet thellë i gdhendur në kujtesën dhe lutjet e pjesës më të madhe të popullit serb dhe ortodoks”.
Një ditë para varrimit, në profilet e grupeve të djathta në Telegram u shpërnda edhe një thirrje për vullnetarë që të ndihmonin klerin në organizimin e ceremonisë, përkatësisht në shpërndarjen e qirinjve për të pranishmit.
Priftërinj të Kishës Ortodokse Serbe gjatë ceremonisë së varrimit të Ratko Mlladiqit, 7 shtator 2026.
“Kisha Ortodokse Serbe, që nga vitet ‘90, ka qëndruar krah për krah me njerëzit që kanë planifikuar dhe kryer krime lufte, kështu që kjo është vetëm vazhdimësi e asaj politike zyrtare”, thotë Llazoviq.
Ajo shton se në këshillin organizativ për varrimin e Mlladiqit ishte Svetozar Andriq, deri vonë anëtar i Këshillit të Qytetit të Beogradit, ndaj të cilit Fondi për të Drejtën Humanitare, në vitin 2018, ngriti kallëzim penal në Prokurorinë për Krime Lufte, për krime lufte në Bosnje dhe Hercegovinë, konkretisht në lidhje me kampin Sushica në Vllasenicë.
Në varrim mori pjesë edhe Vesellin Shlivançanin, i dënuar nga Tribunali i Hagës, i cili vuajti një dënim prej dhjetë vjetësh burgim për krimet në Ovçara, në Kroaci.
Nga “Beretat e Kuqe” tek “Ujqit e Natës”
Rol të rëndësishëm në varrim kishin edhe veteranët e Ushtrisë së Republikës Sërpska, si dhe përfaqësues të organizatave të shumta të veteranëve nga Serbia, të cilët ndërroheshin pranë arkivolit.
Pjesëtarë të Shoqatës së Veteranëve “Beretat e Kuqe” në varrimin e Ratko Mlladiqit, 7 shtator 2026.
Në fotografitë e publikuara shihet se mes tyre kishte veteranë të Njësive të Posaçme të Policisë, pjesëtarë të shoqatës “Heronjtë e Koshares”, si dhe veteranë të “Beretave të Kuqe” – organizatë që mbledh ish-pjesëtarë të njësisë speciale tashmë të shpërbërë të Sigurimit Shtetëror.
Pjesëtarë të saj kanë marrë pjesë në krime lufte dhe janë dënuar për vrasjen e kundërshtarëve politikë.
Sipas një hulumtimi të mëhershëm të Radios Evropa e Lirë, të gjitha këto organizata i financojnë aktivitetet e tyre përmes donacioneve nga autoritetet lokale ose qendrore.
Sipas postimeve në rrjetet sociale, të pranishëm ishin edhe anëtarë të organizatave të djathta “Aksioni Serb” dhe “Patrulla Popullore”, të cilat janë anëtare të Ligës Ndërkombëtare të Sovranizmit – Paladins (ISL Paladins), një rrjet ndërkombëtar i së djathtës ekstreme, i themeluar në Rusi në vitin 2025, me pjesëmarrjen e aktorëve të afërt me Kremlinin.
Në hyrje të kishës u panë edhe pjesëtarë të klubit rus të motoçiklistëve “Ujqit e Natës”, i cili është nën sanksionet e Bashkimit Evropian dhe të Shteteve të Bashkuara, për shkak të lidhjeve të ngushta me presidentin rus, Vladimir Putin, dhe mbështetjes për pushtimin e Ukrainës.
Misha Vaciq, lider i organizatës së ekstremit të djathtë “E djathta serbe”.
Në varrim u panë, gjithashtu, Misha Vaciq, lider i organizatës së ekstremit të djathtë “E djathta serbe”, dhe Goran Davidoviq Firer, udhëheqës i organizatës së ndaluar neonaziste “Makineria Kombëtare” dhe një nga themeluesit e Partisë së re ultradjathtiste të Nacionalistëve Serbë.
Davidoviq ishte dënuar me vendim të formës së prerë me një vit burgim për nxitje të urrejtjes dhe jotolerancës kombëtare, racore dhe fetare, pasi, së bashku me një grup neonazistësh, kishte ndërhyrë në një tribunë antifashiste në Novi Sad, më 2005.
Për çfarë u dënua Ratko Mlladiq?
Ish-gjenerali i Ushtrisë së Republikës Sërpska, Ratko Mlladiq, u dënua me burgim të përjetshëm nga gjykata në Hagë, pasi u shpall fajtor për gjenocidin në Srebrenicë, përndjekjen dhe zhvendosjen me forcë të popullsisë, terrorizimin e civilëve gjatë rrethimit të Sarajevës, si dhe marrjen peng të pjesëtarëve të forcave paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara.
Në vitin 2021, Mlladiq u dënua për 10 nga 11 pikat e aktakuzës për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.
Tribunali i Hagës konstatoi se Mlladiq ishte fajtor për gjenocidin ndaj rreth 8.000 boshnjakëve në Srebrenicë – zonë e mbrojtur e Kombeve të Bashkuara (OKB) – në verën e vitit 1995.
Mlladiq u shpall fajtor për pjesëmarrje në një ndërmarrje të përbashkët kriminale, që synonte largimin e përhershëm të myslimanëve dhe kroatëve të Bosnjës përmes përndjekjes, shfarosjes, vrasjeve, zhvendosjes së detyruar dhe dëbimit.
Ish-komandanti i Ushtrisë së Republikës Sërpska u shpall fajtor edhe për pjesëmarrje në një ndërmarrje të përbashkët kriminale në Sarajevë, për përhapjen e terrorit mes popullsisë civile përmes sulmeve me snajper dhe granatimeve, vrasjeve, terrorizimit dhe sulmeve të paligjshme ndaj civilëve.
Ai u shpall fajtor edhe për ndërmarrjen e përbashkët kriminale që lidhej me marrjen e pengjeve, për shkak të kapjes së pjesëtarëve të OKB-së dhe mbajtjes së tyre në lokacione strategjike ushtarake, me qëllim parandalimin e sulmeve të tjera ajrore të NATO-s ndaj objektivave ushtarake të serbëve të Bosnjës.
Mlladiq u lirua nga akuza për gjenocid në gjashtë komuna të Bosnje e Hercegovinës gjatë vitit 1992 – Prijedor, Sanski Most, Kluç, Kotor-Varosh, Foçë dhe Vllasenicë.
Ministri i Jashtëm i Bosnje e Hercegovinës, Ellmedin Konakoviq.
Radio Evropa e Lirë
Ministri i Jashtëm i Bosnje e Hercegovinës, Ellmedin Konakoviq, njoftoi të hënën se pothuajse i gjithë personeli diplomatik i Ambasadës së Bosnjës në Serbi do të tërhiqet, si përgjigje ndaj veprimeve të zyrtarëve serbë pas vdekjes dhe varrimit të kriminelit të dënuar të luftës, Ratko Mlladiq.
Konakoviq tha se në Beograd mund të mbeten vetëm ambasadori dhe konsulli, pasi për emërimin dhe shkarkimin e tyre vendos Presidenca e Bosnjës, ndërsa pjesa tjetër e stafit do të tërhiqet.
Sipas tij, shërbimet konsullore pritet të transferohen te ambasadat e Bosnje e Hercegovinës në Zagreb dhe Podgoricë.
Ai e arsyetoi vendimin me zhvillimet në Serbi pas vdekjes së Mlladiqit, përfshirë varrimin, ceremoninë përkujtimore dhe mesazhet që janë shfaqur në publik.
“Po të mundesha, që sot do t’i ndërprisja marrëdhëniet diplomatike me Serbinë. Ajo që mund të bëj është të punoj që marrëdhëniet t’i zvogëloj në minimumin e mundshëm”, tha Konakoviq.
Ai tha se “nuk ishte befasuar” nga prania e zyrtarëve të Republikës Sërpska në varrimin e Mlladiqit në Beograd dhe paralajmëroi se do të kërkojë sanksione “në të gjitha adresat” ndaj individëve që morën pjesë në ceremoni, përfshirë anëtaren e Presidencës së Bosnjës, Zhelka Cvijanoviq.
Shefi i diplomacisë boshnjake tha se “alarmi i fundit” ishte mesazhi “Drejt Potoçarit”, i shfaqur në ndeshjen e Crvena Zvezdës, duke vlerësuar se ngjarje të tilla përbëjnë vazhdim të glorifikimit të krimeve të luftës dhe autorëve të tyre.
Gjatë derbit mes Crvena Zvezdës dhe Partizanit më 6 shtator, tifozët në tribunën veriore të stadiumit “Rajko Mitiq” shfaqën një portret të madh të Mlladiqit me mbishkrimin: “Drejt Potoçarit”.
Portreti i tij qëndroi i ekspozuar në tribunën veriore gjatë gjithë ndeshjes.
Konakoviq paralajmëroi gjithashtu një ofensivë diplomatike ndaj Bashkimit Evropian dhe partnerëve të tjerë ndërkombëtarë. Ai tha se do të dërgohen një sërë notash dhe letrash diplomatike, përmes të cilave do të kërkohet reagim i qartë ndaj qëndrimit të Serbisë ndaj krimeve të luftës të vërtetuara me vendime gjyqësore.
Sipas tij, Bosnja nuk do t’u përgjigjet më në mënyrë pasive përpjekjeve për rishikimin e fakteve për krimet e luftës dhe do t’i përdorë më intensivisht kanalet diplomatike për të paraqitur, siç tha ai, të vërtetën për ngjarjet e luftës së fundit.
Kush nga Bosnjea mori pjesë në varrimin e Mlladiqit?
Në ceremoninë e varrimit të Mlladiqit në Beograd morën pjesë zyrtarët më të lartë të entitetit serb të Bosnjës, Republika Sërpska.
Në mesin e tyre ishin anëtarja e Presidencës së Bosnjës, Zhelka Cvijanoviq; presidenti i Republikës Sërpska, Sinisha Karan; kryeministri Savo Miniq; kryetari i Kuvendit të Republikës Sërpska, Nenad Stevandiq; si dhe disa ministra të Qeverisë së këtij entiteti.
Nderime për Mlladiqin bënë edhe Millorad Dodik, kryetar i Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur, kryetari i Banjallukës, Drashko Stanivukoviq, si dhe përfaqësues të Partisë Demokratike Serbe në opozitë, Branko Blanusha dhe Marinko Bozhoviq.
Paralajmërime ndërkombëtare për glorifikimin e Mlladiqit
Delegacioni i Bashkimit Evropian në Bosnje e Hercegovinë paralajmëroi më 7 shtator se “çdo glorifikim i kriminelëve të luftës, mohim i gjenocidit dhe revizionizëm është në kundërshtim me vlerat më themelore evropiane dhe nuk ka vend as në BE, as në vendet kandidate për anëtarësim”.
Për ceremoninë e varrimit me nderime ushtarake dhe shtetërore kishin reaguar më herët edhe senatorët amerikanë Jeanne Shaheen, Chuck Grassley dhe Keith Self, të cilët u bënë thirrje autoriteteve në Serbi dhe Republikën Sërpska të distancohen nga ceremonia.
“Ratko Mlladiq ishte kriminel lufte dhe arkitekt i gjenocidit në Srebrenicë, ku u vranë më shumë se 8.000 burra dhe djem boshnjakë”, thanë senatorët në një deklaratë të përbashkët.
Ata paralajmëruan se glorifikimi i tij do të përbënte përdhosje të kujtimit të viktimave dhe një test për gatishmërinë e Serbisë dhe Republikës Sërpska për t’u shkëputur nga trashëgimia e krimeve të luftës.
Komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, anuloi ndërkohë një vizitë të planifikuar në Serbi, duke vlerësuar se glorifikimi i një personi të dënuar për krime lufte dhe gjenocid në Bosnje e Hercegovinë është i papajtueshëm me vlerat mbi të cilat mbështetet rruga evropiane.
Ish-komandanti i Ushtrisë së Republikës Sërpska, Mlladiq, të cilin Tribunali i Hagës e dënoi për gjenocid dhe krime të tjera lufte në Bosnje e Hercegovinë, u varros në Beograd të hënën, më 7 shtator, me nderime ushtarake dhe shtetërore.
Më 5 shtator, në Shtëpinë e Ushtrisë së Serbisë në Beograd, për Mlladiqin u mbajt edhe një ceremoni përkujtimore, ku morën pjesë, ndër të tjerë, ministri serb i Drejtësisë, Nenad Vujiq, dhe presidenti i Republikës Sërpska, Sinisha Karan.
Në ditët pas vdekjes së Mlladiqit, në disa qytete të Serbisë dhe në entitetin Republika Sërpska u organizuan tubime në kujtim të tij.
Tubimi më i madh u mbajt në Banjallukë më 1 shtator.
Në narrativat e disa mediave në Beograd dhe Banjallukë, Mlladiq është paraqitur si viktimë e Tribunalit, i cili, sipas tyre, nuk e lejoi të kurohej në Serbi, ndërsa vendimi gjyqësor ndaj tij dhe viktimat e krimeve për të cilat u dënua pothuajse nuk janë përmendur.
Ish-komandanti i Ushtrisë së Republikës Sërpska, Ratko Mlladiq, i dënuar nga Tribunali i Hagës për gjenocid dhe krime të tjera lufte në Bosnje dhe Hercegovinë, do të varroset sot në Beograd me nderime të paralajmëruara shtetërore dhe ushtarake.
Arkivoli i Mlladiqit, i cili vdiq më 27 gusht në Hagë gjatë vuajtjes së dënimit me burgim të përjetshëm, u ekspozua gjatë ditës në Kishën e Shën Lukës, ku ceremoninë mortore e udhëhoqi kreu i Kishës Ortodokse Serbe, Porfirije.
Gjatë ceremonisë, ku pjesëtarë të gardës së nderit të Ushtrisë së Serbisë qëndronin në rojë, u bënë lutje që “gjeneralit Ratko t’i faleshin mëkatet e bëra me dashje dhe pa dashje”.
Porfirije tha se emri i tij “do të mbetet thellë i ngulitur në kujtesën dhe lutjet e pjesës më të madhe të popullit serb dhe ortodoks”.
Ai, gjithashtu, tha se populli serb “ushqen mirënjohje të thellë” ndaj Mlladiqit, pasi e sheh atë si “ushtar dhe komandant që, në një kohë të vështirë, qëndroi në krye të ushtrisë së popullit të tij”.
Ish-gjenerali i Ushtrisë së Republikës Sërpska, Ratko Mlladiq, u dënua me burgim të përjetshëm nga gjykata në Hagë, pasi u shpall fajtor për gjenocidin në Srebrenicë, përndjekjen dhe zhvendosjen me forcë të popullsisë, terrorizimin e civilëve gjatë rrethimit të Sarajevës, si dhe marrjen peng të pjesëtarëve të forcave paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara.
Në vitin 2021, Mlladiq u dënua për 10 nga 11 pikat e aktakuzës për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.
Tribunali i Hagës konstatoi se Mlladiq ishte fajtor për gjenocidin ndaj rreth 8.000 boshnjakëve në Srebrenicë – zonë e mbrojtur e Kombeve të Bashkuara (OKB) – në verën e vitit 1995.
Mlladiq u shpall fajtor për pjesëmarrje në një ndërmarrje të përbashkët kriminale, që synonte largimin e përhershëm të myslimanëve dhe kroatëve të Bosnjës përmes përndjekjes, shfarosjes, vrasjeve, zhvendosjes së detyruar dhe dëbimit.
Ish-komandanti i Ushtrisë së Republikës Sërpska u shpall fajtor edhe për pjesëmarrje në një ndërmarrje të përbashkët kriminale në Sarajevë, për përhapjen e terrorit mes popullsisë civile përmes sulmeve me snajper dhe granatimeve, vrasjeve, terrorizimit dhe sulmeve të paligjshme ndaj civilëve.
Ai u shpall fajtor edhe për ndërmarrjen e përbashkët kriminale që lidhej me marrjen e pengjeve, për shkak të kapjes së pjesëtarëve të OKB-së dhe mbajtjes së tyre në lokacione strategjike ushtarake, me qëllim parandalimin e sulmeve të tjera ajrore të NATO-s ndaj objektivave ushtarake të serbëve të Bosnjës.
Mlladiq u lirua nga akuza për gjenocid në gjashtë komuna të Bosnje e Hercegovinës gjatë vitit 1992 – Prijedor, Sanski Most, Kluç, Kotor-Varosh, Foçë dhe Vllasenicë.
Mlladiqit i bënë homazhe zyrtarë të shumtë nga Serbia, Republika Sërpska dhe Mali i Zi.
Në të njëjtën kohë, mijëra njerëz pritën në radhë para kishës, për ta nderuar.
Disa prej tyre mbanin bluza me portretin e kriminelit të dënuar të luftës dhe simbole të formacioneve ushtarake të kohës së luftës.
Qindra njerëz tashmë janë mbledhur në varrezat e Topçiderit në Beograd, ku Mlladiq do të varroset.
Në varreza janë rreshtuar pjesëtarë të ushtrisë dhe është e pranishme edhe orkestra ushtarake, ndërsa shumë nga të pranishmit mbajnë bluza dhe simbole që madhërojnë Mlladiqin.
Pamje nga varrezat Topçider në Beograd, ku do të varroset Mlladiq, 7 shtator 2026.
Paralajmërime nga SHBA-ja dhe BE-ja
Senatorët amerikanë Jeanne Shaheen, Chuck Grassley dhe Keith Self u kanë bërë thirrje autoriteteve në Republikën Sërpska – entitetin serb të Bosnje dhe Hercegovinës – dhe në Serbi që të distancohen nga varrimi i Mlladiqit.
Në një deklaratë të përbashkët, senatorët rikujtuan përgjegjësinë e tij për gjenocidin dhe krimet e tjera në Bosnje dhe Hercegovinë, duke theksuar se ato përbëjnë disa prej krimeve më çnjerëzore të kryera në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.
“Ratko Mlladiq ishte kriminel lufte dhe arkitekt i gjenocidit në Srebrenicë, në të cilin u vranë më shumë se 8.000 burra dhe djem boshnjakë. Forcat e tij ishin përgjegjëse edhe për rrethimin gati katërvjeçar të Sarajevës – një prej rrethimeve më të gjata në historinë moderne. Veprat e tij, të marra së bashku, përbëjnë disa prej krimeve më çnjerëzore të kryera në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore”, thuhet në deklaratën e përbashkët.
Në të shtohet se është “thellësisht shqetësuese që Serbia ka paralajmëruar se Mlladiq do të varroset me nderime shtetërore dhe ushtarake”, si dhe që ish-lideri i Republikës Sërpska, Millorad Dodik, e ka quajtur atë “luftëtar për lirinë serbe”.
“Është përdhosje e kujtimit të viktimave të tij dhe e rajonit që ende jeton me pasojat e fushatës së tij të spastrimit etnik, nëse një qeveri shënon ose madhëron vdekjen e tij. Ditët e ardhshme do të jenë një test nëse Serbia dhe Republika Sërpska janë të gatshme të shkëputen nga e kaluara dhe të ecin drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian dhe integrimeve euroatlantike, apo do të lejojnë që ajo e kaluar të bëhet sërish pengesë për një të ardhme më të mirë të qytetarëve të tyre”, thuhet në deklaratë.
Senatorët amerikanë i bënë thirrje Qeverisë së Serbisë dhe Qeverisë së Republikës Sërpska që të përmbahen nga çfarëdo pjesëmarrjeje apo lidhjeje me ceremonitë e planifikuara dhe të sigurojnë që “asnjë deklaratë publike apo veprim zyrtar të mos e paraqesë Mlladiqin si diçka tjetër përveç asaj që ishte: arkitekt i dënuar i gjenocidit”.
Dy kongresistë amerikanë, Greg Murphy dhe Marc Veasey, vizituan Potoçarin të hënën, për t’u bërë homazhe viktimave të gjenocidit në Srebrenicë dhe për të riafirmuar përkushtimin e Shteteve të Bashkuara për ruajtjen e së vërtetës dhe promovimin e përgjegjësisë.
“U bëjmë homazhe atyre që nuk janë më dhe shprehim solidaritetin tonë me të mbijetuarit”, thuhet në një postim të Ambasadës amerikane në Bosnje dhe Hercegovinë në platformën X.
Delegacioni i Bashkimit Evropian në Bosnje dhe Hercegovinë tha se madhërimi i kriminelëve të luftës, mohimi i gjenocidit dhe revizionizmi bien ndesh me vlerat më themelore evropiane dhe se për to nuk ka vend as në BE, as në vendet kandidate për anëtarësim.
Komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, anuloi vizitën e planifikuar në Serbi, duke thënë se madhërimi i një personi të dënuar për krime lufte dhe gjenocid në Bosnje dhe Hercegovinë, është “i papajtueshëm me vlerat mbi të cilat bazohet rruga drejt Bashkimit Evropian”.
Në mesin e zyrtarëve që i bënë homazhe Mlladiqit në kishën në Beograd, ishin edhe ministri i Punës dhe Mbrojtjes së Veteranëve dhe Invalidëve të Luftës i Republikës Sërpska, Radan Ostojiq, dhe anëtari i Senatit të Republikës Sërpska, Aleksandar Vulin, i sanksionuar nga Uashingtoni për lidhjet e tij me Rusinë.
Në varrim nuk pritet të marrë pjesë presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq.
Ai ka thënë më herët se nuk mund të jetë i pranishëm, pasi presidenti i Uzbekistanit, Shavkat Mirziyoyev, po qëndron për vizitë në Beograd.
Vuçiq ka thënë, gjithashtu, se ka “bërë gjithçka” që varrimi të zhvillohet në “mënyrë dinjitoze”, ndërsa ka hedhur poshtë kritikat e Bashkimit Evropian për organizimin e varrimit të Mlladiqit me nderime shtetërore.
“Serbia humbi mundësinë të distancohej nga trashëgimia e Mlladiqit”
Jasmina Llazoviq, drejtoreshë e Fondit për të Drejtën Humanitare në Serbi, tha se ajo që po ndodh në Beograd, duket si një mundësi e madhe e humbur që Serbia të distancohej zyrtarisht nga trashëgimia e Mlladiqit dhe përgjegjësia e tij për krimet e shumta të kryera në Bosnje dhe Hercegovinë.
“Serbia e kishte mundësinë, ndonëse gjatë viteve të kaluara vazhdimisht ka qëndruar në anën e Mlladiqit dhe disa herë ka dhënë garanci në favor të tij, që tani të thoshte se ky është një njeri përgjegjës për krime të tmerrshme dhe se ky shtet dëshiron të distancohet prej tij”, tha Llazoviq.
Ajo vlerësoi se kjo është pasojë e politikës zyrtare të kulturës së kujtesës, e cila, sipas saj, “mbështetet në premisën se Serbia ka zhvilluar vetëm luftëra mbrojtëse”.
“… ku madhërohen kriminelët e luftës, ku mohohen krimet e luftës, ku për trashëgiminë e luftërave në territorin e ish-Jugosllavisë flitet nga perspektiva e vetëviktimizimit dhe, ajo që është më e rëndësishmja, ku në asnjë rast nuk flitet për viktimat”, tha Llazoviq.
Sipas saj, është e qartë se shteti qëndron prapa gjithë kësaj – gjë që dëshmohet edhe nga fakti se Mlladiq po varroset me nderime shtetërore dhe ushtarake, ndërsa shërbesën mortore po e mbajnë krerët më të lartë të Kishës Ortodokse Serbe.
“Kisha Ortodokse Serbe, që nga vitet ’90, ka qëndruar krah për krah me njerëzit që kanë planifikuar dhe kryer krime lufte, kështu që kjo është vetëm vazhdimësi e asaj politike zyrtare të Kishës Ortodokse Serbe, e cila në asnjë moment nuk është distancuar nga krimet e luftës dhe nga të gjitha ato mizori që kanë kryer strukturat ushtarake dhe policore të këtij shteti”, tha Llazoviq.
Për Mlladiqin, të shtunën, më 5 shtator, u mbajt një ceremoni përkujtimore në Shtëpinë e Ushtrisë së Serbisë në Beograd.
Në të morën pjesë, mes të tjerëve, ministri i Drejtësisë i Serbisë, Nenad Vujiq, dhe presidenti i Republikës Sërpska, Sinisha Karan.
Nisma e të Rinjve për të Drejtat e Njeriut në Serbi e dënoi atë që e cilësoi si “keqpërdorim të burimeve shtetërore” gjatë transportimit të trupit të Mlladiqit dhe paralajmërimit të ceremonisë shtetërore përkujtimore për të.
Ramet: Shumë serbë e kanë të vështirë ta pranojnë se Mlladiq ka kryer gjenocid
Politologia amerikane, Sabrina P. Ramet, thotë se madhërimi i Ratko Mlladiqit lidhet me mënyrën se si shoqëritë ndërtojnë dhe ruajnë narrativët për të kaluarën e tyre, edhe kur ata bien ndesh me faktet e vërtetuara nga gjykatat.
Sipas saj, tekstet shkollore të historisë në Serbi përcjellin narrativin se vendi ka vepruar drejt dhe ka qenë viktimë e padrejtësive të të tjerëve – një narrativ që, siç thotë ajo, përforcohet edhe nga mediat nën kontrollin e presidentit Aleksandar Vuçiq.
“Nga ky këndvështrim, për shumë serbë – ndonëse, natyrisht, jo për të gjithë – është tepër e vështirë të pranojnë se Mlladiq kreu gjenocid apo se Tribunali Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë i mori vendimet bazuar në prova”, thotë Ramet për Radion Evropa e Lirë.
Ajo thotë se drejtësia ndërkombëtare mund ta përcaktojë përgjegjësinë penale të një personi, por kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht se do të ndryshojë edhe mënyrën se si ai kujtohet nga një pjesë e shoqërisë.
“Për njerëzit që janë lidhur me një narrativ të caktuar, shpesh është jashtëzakonisht e vështirë ta braktisin atë, edhe kur paraqiten prova të shumta që e rrëzojnë”, thotë Ramet, profesoreshë në Universitetin Norvegjez të Shkencës dhe Teknologjisë (NTNU) në Trondheim.
Sipas saj, narrativët e luftës mund të trashëgohen edhe nga brezat që nuk e kanë përjetuar konfliktin: studimet në vende të ndryshme kanë treguar se edhe nipërit e brezit që ka përjetuar luftën mund të trashëgojnë ndjenjën e vuajtjes dhe zemërimit.
Në ditët pas vdekjes së Mlladiqit, në disa qytete të Serbisë dhe në entitetin e Bosnje dhe Hercegovinës, Republika Sërpska, u mbajtën tubime në përkujtim të tij.
Tubimi më i madh u mbajt në Banjallukë më 1 shtator.
Në narrativët e mediave në Beograd dhe Banjallukë, Mlladiq u paraqit si viktimë e Tribunalit të Hagës, i cili nuk e lejoi të shkonte për trajtim mjekësor në Serbi, ndërsa dënimi i tij dhe viktimat pothuajse nuk u përmendën.
Misioni i OSBE-së në Bosnje dhe Hercegovinë tha të hënën se është i shqetësuar për transmetimin e drejtpërdrejtë të ceremonisë përkujtimore për Mlladiqin nga Radio-Televizioni i Republikës Sërpska (RTRS), gjatë së cilës folësit e madhëruan atë disa herë.
OSBE-ja i bëri thirrje Agjencisë Rregullatore të Komunikimeve që ta vlerësojë pa vonesë këtë raportim dhe “të reagojë në mënyrë proporcionale ndaj çdo shkeljeje të konstatuar”.
“Respektimi i fakteve të vërtetuara nga gjykatat dhe i dinjitetit të viktimave dhe të mbijetuarve është thelbësor për gazetarinë e përgjegjshme, pajtimin dhe paqen e qëndrueshme në Bosnje dhe Hercegovinë”, thuhet në reagim.
Homazhet për Mlladiqin u mbajtën edhe pse ligji penal në Bosnje dhe Hercegovinë e ndalon dhe e ndëshkon mohimin publik të gjenocidit, krimeve kundër njerëzimit dhe krimeve të luftës të vërtetuara me vendime gjyqësore të formës së prerë, si dhe madhërimin e personave të dënuar përfundimisht për krime lufte.
Për këto vepra parashihet dënim deri në pesë vjet burgim.
Gjenerali Rahim Ademi, shqiptar nga Kosova, me veprimtari në Kroaci i cili gjatë Operacionit Stuhija mundi forcat e komanduara nga Ratko Mladić, komentoi vdekjen e Kasapit të Srebrenicës. “Ai nuk ishte aspak ushtar. Ai kurrë nuk demonstroi aftësi të vërteta ushtarake në luftë. Ai tregoi ‘guximin’ e tij vetëm kundër civilëve të pafajshëm, duke vrarë civilë dhe njerëz të paarmatosur”, tha Ademi. Në gusht të vitit 1995, në Operacionin Stuhia gjenerali Rahim Ademi dhe forcat e tij mundën njësitë serbe të komanduara nga Ratko Mladić në luftimet pranë Shibenikut, duke e detyruar Mladić me forcat e tij të marrin ikën.
Operacioni Stuhia (i njohur ndërkombëtarisht si Operation Storm ose në gjuhën kroate si Operacija Oluja) ishte ofensiva vendimtare ushtarake e ndërmarrë nga Ushtria Kroate (HV) dhe policia speciale, në bashkëpunim me Ushtrinë e Bosnje-Hercegovinës (ARBiH), nga 4 deri më 7 gusht 1995. Ky operacion i dha fund Luftës Kroate për Pavarësi.
Sa për “Kasapin e Bosnjës”, Beogradi vazhdon ta trajtojë si hero pasi sipas njoftimeve të zyrtarëve të lartë të shtetit serb ai “do të varroset me nderimet më të larta ushtarake dhe shtetërore”. Beogradi vijon të mos heqë dorë as të distancohet nga krimet dhe kriminelët e dënuar për genocid dhe krime kundër njerëzimit, që dikur i adresoheshin Milosheviçit.
Kryeministri i Malit të Zi, Milojko Spajić, ka paralajmëruar publikisht për praninë e një aktiviteti të koordinuar hibrid që synon të destabilizojë vendin dhe të bllokojë avancimin e tij drejt integrimit në Bashkimin Evropian.
Përmes një deklarate në rrjetin social X, Spajić bëri me dije se autoritetet malazeze disponojnë të dhëna serioze operative, sipas të cilave mbyllja e kapitujve të rinj në negociatat me BE-në pritet të shoqërohet me sulme hibride ku dyshohet se janë të përfshirë zyrtarë të të paktën dy shteteve të rajonit.
Kreu i qeverisë malazeze nëlëviz se këto përpjekje synojnë destabilizimin e vendit përmes mbështetjes nga aktorë të caktuar politikë dhe një pjesë e skenës mediatike vendase. Megjithatë, Spajić siguroi se këto ndërhyrje nuk do të arrijnë të ndryshojnë kursin dhe as të ndalin integrimin evropian të Malit të Zi.
Ndonëse kryeministri Spajić zgjodhi të mos përmendte me emër shtetet e dyshuara, mediat lokale kanë zbardhur prapaskenat e deklaratës së tij. Gazeta malazeze “Vijesti”, duke iu referuar burimeve konfidenciale, raportoi se dy vendet e rajonit për të cilat fliste indirekt kryeministri lidhur me veprimtarinë hibride janë Serbia dhe Shqipëria. bw
VOAL- Ish-gjenerali serb i Bosnjës, Ratko Mladiç, i quajtur “kasapi i Ballkanit” për rolin e tij në masakrën e Srebrenicës në vitin 1995, do të marrë një funeral me “nderime të plota ushtarake dhe shtetërore që i takojnë”.Ministri serb i Drejtësisë, Nenad Vujic, e njoftoi këtë në radiostacionin lokal K1.I sëmurë rëndë prej muajsh, Mladiç vdiq dje, të enjten, në Hagë, ku vuante një dënim me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. “Gjenerali Mladiç është një gjeneral dhe protokolli është i njohur mirë”, shtoi Ministri i Drejtësisë për stacionin televiziv serb të Bosnjës ATV.Qeveria e tij respekton të drejtat e Mladiçit, shtoi Vujic.Megjithatë, për momentin, e vetmja gjë që është e sigurt është se Mladiç do të varroset në varrezat Topcider të Beogradit.Kjo do të respektonte dëshirën e tij për t’u varrosur pranë vajzës së tij Ana, e cila i mori jetën vetes në vitin 1994 në moshën 23 vjeç.Një datë për funeralin nuk është caktuar ende.
Kush ishte Ratko Mlladiç?
Ish-komandanti ushtarak serb i Bosnjës vdiq dje, të enjten, në Hagë.Ai po vuante një dënim me burgim të përjetshëm atje për krime lufte që kreu gjatë luftës në Bosnjë (1992-1995). Ai ishte dënuar për gjenocid nga një gjykatë ndërkombëtare e Kombeve të Bashkuara.Ndër të tjera, ai u mbajt përgjegjës për masakrën e Srebrenicës të korrikut 1995. Gjatë asaj masakre, milicitë serbe të Bosnjës nën komandën e tij vranë më shumë se 8 000 njerëz, kryesisht burra dhe adoleshentë meshkuj. Agjencitë
Ish-komandanti i ushtrisë serbe të Bosnjës, Ratko Mlladiq, i dënuar nga një gjykatë ndërkombëtare për gjenocid dhe krime kundër njerëzimit të kryera gjatë luftës në Bosnje më 1992-1995, ka vdekur në moshën 84-vjeçare.
Lajmi u bë i ditur nga Radio Televizioni i Republikës Sërpska.
Mlladiq ishte dënuar për një akuzë për gjenocid, për pesë akuza për krime kudër njerëzimit dhe katër akuza për krime lufte nga Tribunali Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavi (ICTY) në Hagë më 2017 – mbi 20 vjet pasi ndaj tij u ngrit aktakuzë.
I njohur nga viktimat e tij dhe të tjetër si “kasapi i Bosnjës”, gjykata e gjeti Mlladiqin fajtor për urdhërimin e masakrimit të më shumë se 7.000 burrave dhe djemve në Srebrenicë më 1995 – mizoria më e madhe e kryer në Evropë që nga përfundimi i Luftës së Dytë Botërore.
Që nga vendimi i Tribunalit në Hagë, numri i viktimave nga gjenocidi në Srebrenicë është rritur në mbi 8.000.
Mlladiq po ashtu u shpall përgjegjës nga Tribunali edhe për rrethimin dhe bombardimin e kryeqytetit të Bosnjës, Sarajevë – një krim kundër njerëzimit që sipas gjykatës ndërkombëtare rezultoi me vdekjen e 4.548 ushtarëve boshnjakë dhe 4.954 civilëve. Vlerësohet se po ashtu 50.000 persona ishin plagosur gjatë rrethimit.
Tribunali i Hagës gjeti po ashtu presidentin e kohës së luftës në entitetin serb të Bosnjë e Hercegovinës, Republikës Sërpska, Radovan Karaxhiq, se kishte ndërmarrë politika që çuan në akte të gjenocidit dhe krimeve kundër njerëzimit, ndërkaq Mlladiq, komandanti i tij kryesor i ushtrisë, sipas gjykatës, i kishte ekzekutuar këto plane.
Mlladiq dhe Karaxhiq u akuzuan se kishin udhëhequr një zinxhir komandues mbi operacionet me qëllim spastrimin etnik të Bosnjës nga joserbët, përmes torturës, frikësimit, dëbimeve të detyruara të popullsisë dhe vrasjeve masive.
I cilësuar nga nacionalistët serbë dhe shumë serbë të Bosnjës si hero, Mlladiq komandoi forcat serbe të Bosnjës gjatë luftës në Bosnjë më 1992-1995, konflikt në të cilin janë vrarë më shumë se 100.000 persona.
Tribunali i Hagës konstatoi se kur Srebrenica ra në duart e forcave serbe të Bosnjës në korrik të vitit 1995, Mlladiq dha urdhra të drejtpërdrejta që trupat serbe të Bosnjës të grumbullonin dhe të ekzekutonin burrat dhe djemtë boshnjakë, që po përpiqeshin të largoheshin nga zona.
Gjykata po ashtu gjeti se forcat serbe të Bosnjës më pas tentuan të fshihnin dëshmitë e gjenocidit duke rivarrosur trupat e viktimave në varre masive, të shpërndara në zona të izoluara rurale përreth Srebrenicës.
Gjenocidi në Srebrenicë ishte edhe më tronditës për shkak se qyteti ishte vlerësuar nga Kombet e Bashkuara si zonë e sigurt për refugjatët, të cilët po iknin nga lufta në pjesë të tjera të Bosnjë e Hercegovinës.
Trubunali tha se Mlladiq kishte udhëhequr rrethimin e Sarajevës, që nisi në prill të vitit 1992 dhe zgjati për më shumë se tre vjet.
Në fakt, bllokada e Sarajevës nga trupa nën komandën e Mlladiqit zgjati nga prilli i vitit 1992 deri në shkurt të vitit 1996 – më shumë se dy muaj pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Dejtonit që i dha fund luftës. Atëbotë, ky ishte rrethimi më i gjatë i një qyteti në luftën moderne.
Karaxhiq u dënua për gjenocid më 2016, përfshirë edhe për gjenocidin në Srebrenicë, dhe u dënua me 40 vjet burgim. Apeli i tij ndaj vendimit të gjykatës u refuzua në mars të vitit 2019 dhe dënimi iu rrit në burgim të përjetshëm.
Mlladiq iu shmang arrestimit për 16 vjet me ndihmën e ushtrisë serbe, të aleatëve të tij të kohës së luftës dhe të familjes së tij.
Ai u arrestua në maj të vitit 2011 në fshatin Llazarevo, afër qytetit të Zrenjaninit në veri të Serbisë, pasi një informacion anonim iu dërgua Policisë nga dikush që kishte thënë se kishte parë një burrë që i përngjante në Mlladiqin.
Nga nisja e gjykimit ndaj tij në maj të vitit 2012, Mlladiq u deklarua i pafajshëm. Në një moment në fillim të procesit gjyqësor, Mlladiq bëri me duar gjestin e prerjes së fytit duke iu drejtuar një nëne të një prej viktimave të gjenocidit në Srebrenicë.
“Mlladiq vuri në lëvizje, nën kontrollin e vartësve të tij oficerë, operacionin në shkallë të gjerë, të mirëorganizuar që la të vrarë shumë se 7.000 burra dhe djem brenda pak ditësh”, deklaroi prokurori i Tribunalit të Hagës, Dermot Groome gjatë gjykimit.
“Krimet e kryera renditen në ndër më të tmerrshmet në historinë e njerëzimit dhe përfshijnë gjenocid dhe shfarosje, si krim kundër njerëzimit”, deklaroi gjyqtari kryesor Alphons Orie teksa lexoi përmbledhjen e vendimit ndaj Mlladiqit në nëntor të vitit 2017.
“Shumë nga këta burra e djem u mallkuan, u ofenduan, u kërcënuan dhe u detyruan të këndonin këngë serbe dhe u rrahën teksa prisnin ekzekutimin e tyre”, tha Orie.
Kryeprokurori i Tribunalit të Hagës për ish-Jugosllavi, Serge Brammertz, e cilësoi vendimin si “arritje të madhe” sepse ai e mbante përgjegjës Mlladiqin edhe për ndalimin e dhjetëra mijëra joserbëve në kampe ku shumë u rrahën e u përdhunuan, dhe po ashtu e mbante përgjegjës për zhvendosjen e mbi 1 milion personave në përpjekje për të rishkruar hartën demografike të Bosnjës.
Mlladiq ishte larguar nga gjykatorja disa minuta para se të lexohej vendimi për shkak se ai kishte nisur të bërtiste me zemërim: “Gjithçka që ju keni thënë është gënjeshtër e pastër. Turp. Të gjitha janë gënjeshtra!”.
Pas shpalljes së vendimit, viktimat dhe anëtarët e grupit të viktimave, Nënat e Srebrenicës, thanë se shpresonin që vendimi do të ndihmonte në pajtim, edhe pse shprehën keqardhje që Mlladiq nuk u shpall fajtor për të gjitha akuzat që u ngritën ndaj tij.
Familjarët që humbën më të dashurit e tyre në gjenocidin në Srebrenicë thanë se nuk kishte një dënim të duhur për të ndëshkuar Mlladiqin.
“Edhe nëse do të jetonte 1.000 herë dhe do të dënohej 1.000 herë me burgim të përjetshëm, drejtësia prapë nuk do të ishte vendosur”, u shpreh para shpalljes së vendimit, Ajsa Umiroviq, e cila humbi 42 të afërm në gjenocidin në Srebrenicë.
Vendimi ndaj Mlladiqit ishte i fundit i shpallur nga Tribunali, i cili u themelua në Hagë më 1993 për të ndjekur krimet e kryera në luftërat në Ballkan në fillim të viteve ’90.
Në qershor të vitit 2021, Gjykata e OKB-së në Hagë refuzoi apelin e dorëzuar nga Mlladiqi dhe konfirmoi vendimin për burgim të përjetshëm.
Vitin e kaluar, Tribunali për krime të luftës i OKB-së refuzoi kërkesën e Mlladiqit për lirim urgjent në Serbi për shkaqe shëndetësore. Në vendim, gjykata tha se gjendja e Mlladiqit, ndonëse e pasigurt, ishte e qëndrueshme dhe trajtimi i tij në burgun në Hagë ishte në një standard të pranueshëm.
Mlladiq u lind më 12 mars 1942 në Kallinovik, që atëbotë ishte pjesë e Shtetit të Pavarur të Kroacisë – një shtet kukull i Gjermanisë Naziste gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Si anëtar i Lidhjes së Komunistëve të Jugosllavisë, Mlladiq nisi karrierën e tij në Ushtrinë Popullore Jugosllave më 1965. Ai u bë figurë e njohur gjatë luftërave në Ballkan që shpërthyen pas shpërbërjes së Republikës Federative të Jugosllavisë.
Kryetari i Parlamentit kroat, Gordan Jandrokovic deklaroi se Evropa duhet të forcojë sigurinë dhe shtyllën evropiane te NATO-s sepse rendi ndërkombëtar po ndryshon, duke paralajmëruar gjithashtu se Serbia po armatoset me armë sulmuese.
Jandrokovic theksoi se është e rëndësishme të forcohet shtylla e NATO-s, sepse për dekada të tëra Evropa ka jetuar me ndjenjën se Amerika gjithmonë qëndron pas saj, prandaj Evropa dhe vendet individuale kanë harruar sigurinë e tyre.
Ai paralajmëroi gjithashtu se Serbia po armatoset jo vetëm me armë mbrojtëse, por edhe sulmuese dhe se këtë gjë duhet ta dinë aleatët.
“Serbia po armatoset jo vetëm me armë mbrojtëse, por edhe me armë ofensive, sulmuese. Dhe kjo duhet t’u thuhet aleatëve tanë perëndimorë.”, tha ai.
Jandrokovic shtoi se Kroacia duhet t’ia shpjegojë Perëndimit situatën në rajon, sepse elitat e reja politike shpesh nuk e kuptojnë zonën e ish-Jugosllavisë dhe as nuk e kujtojnë politikën e Serbisë së Madhe të Slobodan Millosheviçit. Panorama
Pas më shumë se një viti e gjysmë protestash kundër qeverisë dhe korrupsionit, Serbia po shkon drejt zgjedhjeve të parakohshme parlamentare. Presidenti Aleksandër Vuçiç njoftoi se votimet pritet të zhvillohen më 18 ose 25 tetor 2026.
Në një intervistë për televizionin shtetëror RTS, Vuçiç deklaroi se një nga këto dy data do të jetë dita e zgjedhjeve, ndërsa vendimi përfundimtar pritet të merret në ditët në vijim. Zgjedhjet parlamentare, sipas afatit normal, do të duhej të zhvilloheshin në vitin 2027.
Protestat e udhëhequra kryesisht nga studentët kanë vijuar prej muajsh, me kërkesa që lidhen me përgjegjësinë institucionale, luftën kundër korrupsionit dhe zhvillimin e zgjedhjeve të parakohshme. Lëvizja studentore u forcua pas shembjes së një tende në stacionin hekurudhor të Novi Sadit në nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona.
A do të rikthehet Vuçiq si kryeministër?
Njoftimi për zgjedhjet vjen në një moment kur e ardhmja politike e Aleksandar Vuçiqit mbetet një nga çështjet kryesore në Serbi.
Në fund të qershorit, presidenti serb deklaroi se do të largohej nga posti dhe se vendi do të shkonte drejt zgjedhjeve të parakohshme. Megjithatë, ai nuk ka përcaktuar ende se kur do të japë dorëheqjen për të hapur rrugën për zgjedhjet presidenciale.
Ndërkohë, prej javësh qarkullojnë spekulime se Vuçiq mund të rikthehet në postin e kryeministrit, nëse Partia Përparimtare Serbe (SNS) fiton zgjedhjet parlamentare.
Vuçiq e ka mbajtur këtë post nga viti 2014 deri në vitin 2017, përpara se të zgjidhej president. Analistët vlerësojnë se një rikthim i tij në krye të qeverisë do t’i mundësonte të ruante ndikimin politik edhe pas largimit nga presidenca.
Protestat kanë tronditur pushtetin
Kriza politike në Serbi shpërtheu pas tragjedisë në Novi Sad, e cila u shndërrua në një lëvizje të gjerë studentore kundër korrupsionit dhe mënyrës së qeverisjes së Vuçiqit.
Presioni i protestuesve ka qenë një nga faktorët kryesorë që ka shtyrë autoritetet drejt diskutimit të zgjedhjeve të parakohshme. Tashmë, me dy datat e vendosura në tryezë, beteja politike pritet të hyjë në një fazë të re.
Nëse zgjedhjet zhvillohen më 18 ose 25 tetor, ato do të përbëjnë një test të rëndësishëm për SNS-në dhe për lëvizjen studentore që ka sfiduar prej muajsh pushtetin e Vuçiqit. bw
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, tha se i ka kërkuar sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, që KFOR-i, misioni i aleancës në Kosovë, të ndalë zvogëlimin gradual të pranisë në urën kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë të Veriut.
“Sapo i dërgova një letër sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, dhe kërkova që KFOR-i, në përputhje me Rezolutën 1244 të OKB-së, të ndalë terrorin ndaj serbëve, përndjekjen dhe arrestimet e tyre, rrënimin e shtëpive, si dhe hapjen e urës mbi Ibër”, shkroi Vuçiq në Instagram më 20 gusht.
“Besoj se vlerësimi i tij do të jetë se paqja dhe stabiliteti rajonal janë të një rëndësie të madhe”, shtoi ai.
Radio Evropa e Lirë i është drejtuar NATO-s për koment lidhur me kërkesën e Vuçiqit dhe është në pritje të përgjigjes.
Mitrovica, pas luftës së vitit 1999, u nda në pjesën veriore, me shumicë serbe, dhe atë jugore, ku shumicën e përbëjnë shqiptarët. Sot ato funksionojnë si dy komuna të ndara.
Megjithatë, që nga përfundimi i luftës, KFOR-i e ka mbajtur nën mbikëqyrje urën mbi Ibër, e cila ndër vite ka qenë pikë e përplasjeve ndëretnike.
Sipas Vuçiqit, tërheqja e KFOR-it nga ura në këtë moment do të “krijonte kushte për një përballje përfundimtare me popullsinë serbe” në veri të Kosovës.
Ura kryesore në Mitrovicë.
Ai tha se autoritetet në Serbi do të vazhdojnë “luftën politike me të gjitha mjetet e mundshme”, duke mos përjashtuar as mundësinë e thirrjes së një seance të posaçme të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.
Vuçiq tha gjithashtu se shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë së Serbisë, Millan Mojsilloviq, ka zhvilluar një bisedë “shumë të vështirë” dhe “të keqe” me komandantin e KFOR-it, gjeneralmajor Ozkan Ulutash.
Ulutash u takua më 12 gusht edhe me përfaqësues të Listës Serbe, partisë kryesore të serbëve të Kosovës që gëzon mbështetjen e Beogradit dhe që gjithashtu kundërshton zvogëlimin e pranisë së KFOR-it në urën mbi Ibër.
Komandanti i KFOR-it tha atëherë se procesi i optimizimit të pranisë ishte nisur si rezultat i përmirësimit të situatës së sigurisë në Kosovë dhe se ai do të zhvillohej gradualisht.
Ura kryesore mbi lumin Ibër konsiderohet një nga pikat më të ndjeshme në aspektin e sigurisë në veri të Kosovës.
Misioni i NATO-s ka theksuar se vazhdon ta zbatojë mandatin e tij në përputhje me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, duke kontribuar në ruajtjen e një mjedisi të sigurt dhe të lirisë së lëvizjes për të gjithë njerëzit në Kosovë.
KFOR-i ka thënë se do të vazhdojë të veprojë në mënyrë të paanshme dhe në koordinim me Policinë e Kosovës dhe EULEX-in, në përputhje me rolet përkatëse të secilit në fushën e sigurisë.
Ura kryesore mbi Ibër aktualisht është e hapur vetëm për këmbësorë. Qeveria e Kosovës kishte paralajmëruar në korrik të vitit 2024 hapjen e saj edhe për qarkullimin e automjeteve, një nismë që shkaktoi tensione dhe reagime nga bashkësia ndërkombëtare.
Ndërkohë, Qeveria e Kosovës ka ndërtuar edhe dy ura të tjera pranë urës kryesore – një për këmbësorë dhe një për automjete – me synimin për të lidhur Mitrovicën e Veriut me Mitrovicën e Jugut.
Partia qeverisëse Tisza në Hungari ka nominuar Andras Baka, ish-kryetarin e Gjykatës Supreme, si kandidat për president të vendit. Baka u shkarkua nga posti në vitin 2012 nga qeveria e Viktor Orbanit, pasi kishte kritikuar publikisht reformat e saj në drejtësi.
Kandidatura u njoftua të shtunën nga kryeministri Peter Magyar dhe shihet si një tjetër hap i rëndësishëm i qeverisë së re për të dobësuar ndikimin e ish-kryeministrit Viktor Orban mbi institucionet shtetërore.
“Tisza” fitoi bindshëm zgjedhjet parlamentare të prillit, duke i dhënë fund një periudhe 16-vjeçare të dominimit politik të Orbanit dhe partisë së tij Fidesz. Që prej ardhjes në pushtet, qeveria e re ka nisur një seri ndryshimesh që synojnë riorganizimin e institucioneve dhe rikthimin e pavarësisë së gjyqësorit.
Nominimi i Bakës vjen vetëm disa javë pasi parlamenti hungarez, me iniciativën e Tiszës, përdori një amendament kushtetues për të larguar nga detyra presidentin Tamas Sulyok, i cili ishte zgjedhur gjatë periudhës së qeverisjes së Orbanit.
Baka, 73 vjeç, pritet të zgjidhet president të martën, pasi Tisza kontrollon shumicën kushtetuese në parlament. Kandidatura e tij u miratua përmes një votimi të fshehtë brenda grupit parlamentar të partisë.
Kryeministri Peter Magyar e cilësoi nominimin si “një nga vendimet më të rëndësishme” të Tiszës deri tani.
Deputetët e partisë vlerësuan veçanërisht qëndrimin e Bakës për ndarjen e pushteteve, sundimin e ligjit dhe pavarësinë e gjyqësorit. Sipas tyre, përvoja e tij do të jetë e rëndësishme në ndërtimin e asaj që e cilësojnë si “rendin e ri kushtetues” të Hungarisë.
Megjithatë, opozita e Fidesz ka paralajmëruar se do të bojkotojë votimin. Partia e Orbanit e ka akuzuar qeverinë e re për përdorimin e “taktikave autoritare”, pretendime që Tisza i ka mohuar.
Andras Baka ka një karrierë të gjatë në sistemin gjyqësor ndërkombëtar. Ai shërbeu për dy mandate si gjyqtar në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut në Strasburg, përpara se të zgjidhej në vitin 2009 në krye të Gjykatës Supreme të Hungarisë.
Mandati i tij u ndërpre pas vetëm dy vitesh, pasi ai kundërshtoi publikisht disa prej reformave të qeverisë së Viktor Orbanit. Baka argumentonte se ndryshimet kërcënonin pavarësinë e gjyqësorit.
Çështja e shkarkimit të tij përfundoi më vonë në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut, e cila vendosi se largimi nga detyra kishte shkelur të drejtat e tij për një gjykim të drejtë dhe lirinë e shprehjes. Këshilli i Evropës ka deklaruar më pas se Hungaria nuk e kishte zbatuar plotësisht vendimin.
Nëse zgjidhet president, Baka do të rikthehet në qendër të institucioneve shtetërore hungareze, këtë herë si një prej figurave kryesore të përpjekjes së Tiszës për të shkëputur institucionet nga trashëgimia politike e Orbanit. bw